Het ontwerpen van een ergonomische werkplek verloopt in drie fasen: concept, test en implementatie. De conceptfase begint met een grondplan of schets. Tijdens het testen simuleert men het ontwerp via een mock-up. Implementatie is dan de evaluatie van het prototype in reële omstandigheden met al zijn gebruikers. Ergonomie komt het best tot zijn recht vanaf het begin van het ontwerpproces. Iedereen wil immers een goed ontwerp met tevreden gebruikers en betere prestaties.
Concept: basis ergonomisch werkplekontwerp
Helemaal op het begin van het ontwerpproces vertrekt men doorgaans van een schets of een grondplan van de werkpost. Het idee is bepaald, maar de details liggen nog niet vast. In deze fase leveren verschillende stakeholders hun input. De unieke bijdrage van de ergonoom is zijn mensgerichte benadering met aandacht voor welzijn en prestatie op de werkvloer.
Een handige tool voor de ergonoom zijn de grenswaarden per ergonomisch risico. Bij tillen is dat bijvoorbeeld maximaal 15kg bij repetitief tillen, max. 1m80 hoog, min. 90x90cm vrije ruimte, optimale tilzone met de handen tussen 90 en 105cm, enz… Op basis daarvan kan men dan de toepassingen zoeken die relevant zijn in het ontwerp van de werkplek. Zo staan de ergonomische aandachtspunten reeds vroeg op de agenda.
Een andere meerwaarde van ergonomie is het in kaart brengen van de processen en de flow van handelingen. Dit geeft inzicht in de benodigde ruimte, logische volgorde van taken en efficiëntie van de workflow. Ergonomische vraagstukken zonder standaardoplossing kan men later ook gaan testen.
Test: simuleren en valideren
In de testfase van het ontwerp gaat men het ontwerp simuleren in een mock-up of 3D tekening. Dit kan zowel fysiek als digitaal zijn. Een mock-up is een model in hout of karton om te visualiseren hoe het ontwerp eruit zal zien. De beschikbare ruimtes en afmetingen worden op deze manier tastbaar. De ergonoom krijgt ook een duidelijk beeld in welke houding de grote en kleine medewerker zullen werken. Het testen met de eindgebruikers, groot en klein, levert de meest zinvolle informatie op. De principes van usability testing kunnen hierbij helpen.
Bij het bouwen van een mock-up zijn al concrete afmetingen nodig. Handig hulpmiddelen daarbij kunnen de ergonomische ontwerprichtlijnen zijn:
- keuze zittende of staande werkpost
- berekenen van de werkhoogte
- optimale reikafstanden
- voldoende been- en voetenruimte
- respecteren van tilzones
- tillen vermijden waar mogelijk.
Deze richtlijnen zorgen ervoor dat het ontwerp al in de testfase redelijk nauwkeurig zal zijn.
Implementatie: evaluatie in praktijk
Bij de implementatiefase is een prototype of het ontwerp gerealiseerd. De verschillende gebruikers kunnen de werkplek nu ervaren in reële omstandigheden. In deze fase gaat men na of de functionaliteit en flow effectief kloppen in praktijk en de noden van alle stakeholders worden afgedekt. Naast de werknemers kunnen ook ervaringen van klanten, technische dienst, kwaliteit,… het eindresultaat eventueel nog bijsturen.
De ergonoom zal ook zijn wettelijke taken in deze vervullen. In de procedure van drie groene lichten, is het derde groene licht de indienststelling van de nieuwe werkplek. Wanneer de ergonoom vroeg in het ontwerp betrokken is, is deze fase eerder het aftoetsen of de ergonomische richtlijnen gevolgd zijn. Dit kan men vervolgens kwantificeren in een risicoanalyse ergonomie.
Waarom is ergonomie belangrijk in werkplekontwerp
Door ergonomie te integreren vanaf de conceptfase:
- verminder je fysieke belasting en risico’s
- verhoog je de productiviteit en efficiëntie
- verbeter je de tevredenheid van de medewerkers
- voorkom je duren aanpassingen achteraf
Is ergonomie verplicht in het ontwerp?
De Belgische wetgeving (codex VIII.1) stelt dat bij elk nieuw ontwerp of aanpassing van een werkplek er rekening dient gehouden te worden met ergonomie. Op het einde van het ontwerp dient er een risicoanalyse ergonomie te zijn.
Waar vind je lichaamsafmetingen van medewerkers?
DINBelg beschrijft de lichaamsafmetingen van de werkend bevolking in België (18-65 jaar). Voor een opsplitsing tussen mannen en vrouwen kan je op de website terecht: www.dinbelg.be
Welke tools kan je gebruiken tijdens het ontwerp?
Concept: grenswaarden ergonomie
Test: ergonomische ontwerprichtlijnen
Implementatie: risicoanalyse ergonomie
Hoe gebeurt simulatie in 3D?
Human Digital Modeling (HDM) gebeurt door middel van 3D modellen van de grote man en kleine vrouw (manikins). Deze kan men integreren in een 3D CAD omgeving en om zo de werkplek en houdingen te simuleren. Bekende softwareprogramma’s zijn Ramsis, Jack en IPS IMMA.
* Ontwerp werkplek
ontwerprichtlijnen – werkhoogte – reikafstand – beenruimte – tilzones – tillen vermijden – DINBelg – 3D computermodellen – risicoanalyse ergonomie
* Ontwerp kantoor
kantoorindeling – kantoorinrichting – lawaai beheersen – verlichting op kantoor – bureaustoel – bureautafel – scherm