Een ergonomisch kantoorontwerp leidt tot meer focus en tevredenheid van de werknemers. In het het mensgericht ontwerpen van een kantoor komt ergonomie aan bod in de verschillende stappen:
1. Kantoorindeling
Ergonomie heeft zijn plaats vanaf de eerste tekeningen met de kantoorindeling. Op die moment kan men het doel van de ruimtes definiëren en aftoetsen of de basistaken op kantoor ingevuld worden:
- Concentreren
- Communiceren
- Samenwerken
- Ontspannen
Activity based
Voor elk van deze basistaken dienen er voldoende ruimtes aanwezig te zijn. Concentreren vormt de basis van het meeste kantoorwerk en gebeurt dus aan de basiswerkplekken. Deze moeten stil zijn. Daarnaast zijn er kleine aparte ruimtes nodig om te communiceren. Dat zijn de telefoongesprekken, videocalls en de 1-op-1 gesprekken. Samenwerken zijn alle vergadervormen in grotere groepen en dat gebeurt in afgesloten ruimtes. Daar mag men uiteraard lawaai maken. Dat is ook voor de ruimte om te ontspannen waar men kan pauzeren of elkaar informeel ontmoeten.
Ontwerpprincipes
Daarbij gelden ook nog een aantal belangrijke ontwerpprincipes. Deze zijn erop gericht om concentreren (stilte) en communiceren (lawaai) duidelijk te scheiden.
- Concentreren: stil en privacy, max. 6 personen per akoestisch afgesloten ruimte
- Communiceren: kleine ruimtes of boots in de buurt van basiswerkplek
- Samenwerken: afgesloten vergaderzalen of projectruimtes, buffer
- Ontspannen: aan ingang met passage en lawaai
2. Kantoorinrichting
Wanneer er voldoende ruimtes zijn voor alle taken, kan men overgaan tot de inrichting van de ruimtes met het meubilair. Samen met het toepassen van de ergonomische ontwerprichtlijnen gebeurt ook het aftoetsen van oppervlaktes en doorgangen. De kantoorinrichting kan tot slot ook bijdragen tot meer bewegen op, rond, buiten en naar de werkplek.
Ontwerpprincipes
Voor elke ruimte controleert men de verschillende ergonomische ontwerprichtlijnen:
- Bureaus loodrecht op het venster zodat het daglicht zijwaarts invalt.
- Twee meter vertezicht voor elke werkplek
- Afscherming in de rug (geen ogen of deuren in de rug)
- Lawaai beperken door werkplekken uit elkaar te halen
Oppervlakte en doorgangen
Samen met de opstelling van het meubilair bepaalt men de nodige oppervlaktes en doorgangen. Deze staan beschreven in de NEN1824:
- 5m² per basiswerkplek (stoel/tafel/scherm)
- 1m² per vrijstaande kast/deur/extra tafel
- 1,5m² per overlegplek (≤6 personen)
- 2m² per vergaderplek (>6 personen)
De doorgangen achter de werkplekken:
- 90cm vrije ruimte achter individuele werkplek
- 120cm vrije ruimte bij werkplekken naast elkaar
- 180cm vrije ruimte bij rug aan rug opstelling
Meer bewegen op kantoor
Het sedentair gedrag of het vele zitten op kantoor is een toenemend risico voor beeldschermwerkers. Minder zitten, meer staan en meer bewegen is daarom het devies. Meer bewegen kan op, rond, buiten en naar de werkplek:
- OP de werkplek: zit-sta bureau, hoge
- ROND de werkplek: centrale printer/koffiecorner, zichtbare trappenhal
- BUITEN de werkplek: actieve buitenbestemming (zitbank, plaza, wandelpad)
- NAAR de werkplek: overdekte fietsenstalling, centrale ligging
3. Kantooromgeving
De kantooromgeving is vaak een bron van ergernis. Daarom is het essentieel om lawaai, verlichting en klimaat van bij het begin van het ontwerp in orde te maken. Groen op kantoor (biofilie) kan daarbij het welzijn van de medewerkers ook mee verhogen.
Lawaai
Lawaai op kantoor is een belangrijk aandachtspunt voor meer focus en minder afleiding. Om het lawaai op kantoor te beheersen zijn er vier strategieën:
- Architectuur: activity based inrichting met scheiding van lawaai en stilte
- Organisatie: max. 6 personen in een akoestisch afgesloten ruimte
- Akoestiek ruimte: akoestisch plafond als standaard en aankleding muren
- Etiquette: spelregels afspreken over gebruik van het kantoor
Verlichting
Verlichting in het ontwerp begint met daglicht voor elke werkplek. De norm voor binnenverlichting, EN12464, geeft concrete handvaten:
- Gemiddelde min. verlichtingssterkte: >500 Lux
- Aangepaste verlichtingssterkte: >1000 Lux
- Verticale verlichtingssterkte: >150 Lux muur, >100Lux plafond
- Lichtverdeling: >0,6 (min/gem. verlichtingssterkte)
- Verblinding: UGR<19
- Kleurweergave: >80%
Klimaat
Bij omgevingsfactoren op kantoor denkt men ook spontaan aan de temperatuur en ventilatie. Gezien de grote individuele verschillen in voorkeuren geniet regelbaarheid hier de voorkeur. Voor de temperatuur en luchtvochtigheid gelden volgende comfortwaarden:
- Temperatuur: 20-24°C
- Luchtvochtigheid: 40-60%
- Luchtsnelheid: <0,15m/s winter en <0,25m/s zomer
Daarnaast zijn er ook enkele wettelijke bepalingen (codex III. Arbeidsplaatsen):
- Hoogte kantoor: min. 2m50
- Werkelijke ruimte: min. 10m³/persoon
- Vrije oppervlakte: min. 2m² per persoon
- Ventilatie: min. 40m³/uur per persoon
Groen
Biofilie is de aanwezigheid van natuurlijke elementen of groen op kantoor. Richtlijn is dat 75% van de werkplekken zicht heeft op groen of natuur. Dat geldt zowel voor de basiswerkplekken als de vergaderzalen.
4. Kantoormateriaal
De laatste stap in een kantoorontwerp gaat over de keuze van het kantoormateriaal. Deze stap is het best gekend, maar komt eigenlijk op het einde van het ontwerp.
- Bureaustoel: EN1335 of NPR1813
- Bureautafel of zit-sta bureau: EN527
- Groot scherm
- Extern toetsenbord en muis
Het kantoormeubilair speelt ook zijn rol in een dynamisch kantoor. Staande vergadertafels en hoge tafels aan de koffiecorner dragen bij tot meer dynamische werkplekken. Dynamische krukken kunnen in combinatie met de verstelbare bureautafels of de staande vergadertafels. Dit zijn allemaal mogelijkheden tot bewegen op de werkplek.
Samengevat
Een ergonomische kantoorontwerp start met de kantoorindeling volgens activiteiten. Daarna volgt de kantoorinrichting met voldoende oppervlakte en beweging. De kantooromgeving kijkt naar verlichting, geluid en klimaat. Tot slot kiest men het kantoormateriaal als eindpunt van het kantoorontwerp.
Bestaat er een checklist voor kantoorontwerp?
De checklist praktijkrichtlijn kantoorinrichting van VerV geeft een mooi overzicht van alle ontwerprichtlijnen tijdens de verschillende stappen van een kantoorontwerp.
Zijn aparte stille ruimtes nodig?
Stille ruimtes zijn nodig voor bellen en 1-op-1 overleg zonder de collega’s te storen. Soms worden ze ook gebruikt voor geconcentreerd werken zonder prikkels. Voorzie dus zeker voldoende kleine en stille ruimtes.
Hoeveel vrije ruimte heb ik nodig achter mijn bureau?
Bij een individuele werkplek is er minimaal 90cm vrije ruimte nodig tussen de tafel en de muur. Bij meerdere werkplekken naast elkaar is dat 120cm, bij een rug-aan-rug opstelling 180cm (NEN1824).
Is lawaai op kantoor schadelijk?
Lawaai op kantoor geeft geen gehoorschade aan de oren. Dat is pas vanaf 80dB. Toch kan lawaai de concentratie verstoren en zo de mentale belasting verhogen.
Wat is een ergonomische bureaustoel?
Een ergonomische bureaustoel is dynamisch en verstelbaar naar zithoogte, zitdiepte, hoogte lage rugsteun en armsteunen.
Wat zijn de voordelen van een zit-sta bureau?
Een zit-sta bureau zorgt voor minder zitten, meer staan en minder pijnklachten. De andere voordelen op vlak van gezondheid zijn minder uitgesproken.
* Kantoorontwerp
Kantoorindeling – kantoorinrichting
* Kantooromgeving
Verlichting – lawaai – luchtvochtigheid
* Kantoormateriaal
Bureaustoel – bureautafel – zit-sta bureau – beeldscherm – muis – toetsenbord
* Normen kantoor
NEN1824 – EN12464 – ISO7730 – ISO22955 – EN1335 – EN527