Hoewel de slogan “zitten is het nieuwe roken” sedentair gedrag of veel zitten op de agenda heeft gezet, gaat de vergelijking met roken niet helemaal op. Startpunt was een correlatie tussen veel zitten en vroegtijdig overlijden. Veel zitten is dus zeker ongezond en verdient de nodige aandacht en actie. Roken is echter schadelijk vanaf de eerste sigaret, werkt verslavend, heeft effect op niet-rokers en heeft vooral veel meer doden op zijn teller staan.
Vroegtijdig overlijden
Mensen die veel zitten hebben een relatief risico van 1,22 voor sterfte door alle oorzaken vergeleken met mensen die weinig zitten [2]. Daarvoor volgt men dus grote groepen mensen op in de tijd en bekijkt dan het verschil in overlijdens. Mensen die veel zitten vertonen dus 22% meer overlijdens. Bij rokers is het relatieve risico (RR) op overlijden door alle oorzaken, vergeleken met mensen die nooit hebben gerookt, 2,80 voor mannen en 2,76 voor vrouwen. Dit risico is nog eens aanzienlijk hoger bij zware rokers (> 40 sigaretten per dag). Het relatieve risico op vroegtijdig overlijden is da 4,08x hoger voor mannen en 4,41x voor vrouwen. Dat betekent dus meer dan 4x zoveel overlijdens ten opzichte van niet-rokers [3].
Deze cijfers komen overeen met meer dan 2000 extra sterfgevallen door alle oorzaken per 100.000 personen per jaar bij de zwaarste rokers, vergeleken met nooit-rokers. Bij mensen die veel zitten is dat 190 extra sterfgevallen per 100.000 personen per jaar, vergeleken met degenen met de laagste hoeveelheid zitten. Deze verschillen maken duidelijk waarom zitten niet het nieuwe roken is.
Veel zitten is ongezond
Sedentair gedrag is elk wakker gedrag dat wordt gekenmerkt door een laag energieverbruik zoals zitten en liggen. Veel zitten (>8u/dag) is duidelijk minder gezond dan weinig zitten (<4u/dag). Het sterkste verband wordt gezien voor type 2 diabetes met een 1,91x hogere kans voor wie veel zit.
De associaties met sterfte door alle oorzaken, kankersterfte en cardiovasculaire sterfte zijn kleiner, met hazard ratio’s van respectievelijk 1,22, 1,13 en 1,15. Met andere woorden: overmatig zitten verdubbelt het risico op type 2 diabetes bijna, maar verhoogt het risico op andere veelvoorkomende chronische ziekten met ongeveer 10 tot 20%.
Zitten is ook in verband gebracht met een verhoogd risico op depressie en een lagere lichamelijke kwaliteit van leven. De verbanden met mentale en sociale kwaliteit van leven zijn echter verwaarloosbaar.
Helpt veel fysieke activiteit?
De nadelige gezondheidseffecten van zitten kunnen wel verminderd door meer te bewegen of fysieke actief te zijn. De grootste studie, met meer dan 1 miljoen deelnemers, liet echter zien dat een zeer hoge hoeveelheid matig tot intensieve fysieke activiteit (60–75 minuten per dag) nodig was om het verhoogde sterfterisico door zitten volledig teniet te doen. Aangezien een groot deel van de bevolking zelfs 30 minuten beweging per dag niet haalt, is dit niveau voor de meeste mensen onhaalbaar.
Conclusies
Het gelijkstellen van zitten aan roken is op basis van het huidige bewijs ongegrond. De omvang van de gezondheidsrisico’s en de absolute risicoverschillen van zitten zijn klein in vergelijking met die van roken.
* Lang zitten
Lang zitten – zitten is niet het nieuwe roken – zitten is dodelijk – minder zitten en meer bewegen – meten van zitgedrag – bewegen beschermt – minder zitten op het werk – veelzijdige aanpak – zittend of staand werken
* Actieve kantoorinrichting
Zit-sta tafel – walkdesk – gezonde gebouwen – dynamisch kantoor