kantoorontwerp en mentale gezondheid

Kantoorontwerp en mentale gezondheid

Het kantoorontwerp heeft een invloed op het mentale gezondheid en de prestatie van de medewerkers. Een literatuuronderzoek van 133 artikels bekeek enerzijds verschillende aspecten van kantoorontwerp en anderzijds een reeks van factoren van mentale gezondheid (stress, burn-out, betrokkenheid,…). Daglicht, kantoorinrichting en thermisch comfort hebben daarbij de grootste invloed op mentale gezondheid op kantoor.

Kantoorinrichting

Individuele kantoren zorgen voor meer productiviteit, een betere concentratie en minder stress. Als je toch met meerdere mensen in één ruimte werkt, dan is een groep van vijf personen een maximum. Zorg dat deze akoestisch en visueel afgeschermd zijn voor meer productiviteit en betrokkenheid. Vanaf 6 personen nemen de stress en concentratiemoeilijkheden toe.

Zones voor geconcentreerd werken en ontspanningsruimtes hebben een positief effect op de concentratie. Belangrijk is dat werken en ontspannen duidelijk gescheiden zones zijn. De informele ontmoeting stoort zo het concentratiewerk niet. Dat geeft een betere productiviteit, minder stress en meer welzijn.    

Een activerende zone voor vitaliteit met actieve elementen zoals bijvoorbeeld statafels, zitballen, pingpong tafels of lounge zetels vermindert symptomen van stress en burn-out bij de medewerkers. Deze beweging komt ook de betrokkenheid en slaapkwaliteit ten goede.

Biofilie

Biofilie op kantoor is het integreren van natuurlijke elementen. Planten op kantoor hebben een positieve invloed op concentratie (+20%), productiviteit (+15%) en stress (-8%). De optimale aanbeveling is één tot drie planten per bureautafel en in de directe omgeving van de medewerker. Dat betekent dat de planten verspreid staan in zowel de werk-, overleg- als ontspanningsruimtes. Planten verminderen ook depressieve gevoelens.

Medewerkers met een uitzicht naar buiten ervaren een betere slaapkwaliteit en algemeen welzijn. Wanneer dit uitzicht bovendien aangenaam is, zoals natuur, dan komt dit ook de productiviteit en vermoeidheid ten goede. Dat was merkbaar bij mensen die verhuisden naar een werkplek aan het venster.

Thermische omgeving

De optimale temperatuur op kantoor bedraagt tussen 20 en 24° C. Dit heeft een meetbaar effect op productiviteit (+30%), concentratie (+26%) en vermoeidheid (-20%). Vooral hogere temperaturen hebben een negatief effect op deze parameters.

Voor de relatieve luchtvochtigheid is een zone tussen 40 en 55% ideaal. Dat vermindert bijkomend de ervaren stress (-22%) en vermoeidheid. Het mag duidelijk zijn dat de parameters van de thermische omgeving een grote impact hebben op de mentale gezondheid.

Persoonlijke regelmogelijkheden van de thermische omgeving leiden tot een 85% hogere tevredenheid. Een hoge tevredenheid van het thermisch comfort verbetert de productiviteit met 30%. De ISO7730 maakt het thermisch comfort concreet. De parameter, PPD (predicted percentage of dissatisfied), voorspelt hoeveel % van de mensen niet tevreden zal zijn. Daarvoor worden de temperatuur, stralingswarmte, luchtsnelheid, luchtvochtigheid, activiteit en kledij gecombineerd. De PPD waarde moet best lager dan 6% zijn.

Lawaai, akoestiek en privacy

Het achtergrondlawaai mag de grens van 48 dB niet overschrijden, wil men productief en stressvrij kunnen werken. In de stille zones voor geconcentreerd werken, is deze grens zelfs 35 dB. Hoewel lawaai de grootste bron van ergernis is in een landschapskantoor, zijn de effecten eerder klein. Mogelijks is er een interactie met het kantoortype. Wie alleen in een bureau zit, heeft minder problemen met het achtergrondlawaai op zich.

Het meest storend is immers de gesproken taal. Een maat voor de overdraagbaarheid van geluid is de speech transmission index (STI). De spraakverstaanbaarheid wil men laag houden ten opzichte van de naburige werkplekken. Zo kan men niet horen wat er daar gezegd wordt. Daarvoor is optimaal een STI van minder dan 0,3 nodig.

Luchtkwaliteit en ventilatie

De maatstaf voor luchtkwaliteit is ondertussen goed gekend, namelijk de concentratie CO2 in de lucht. In de Belgische wetgeving geldt een grens van 900ppm. Dat is een goede waarde want onder de 1000ppm ervaart men duidelijk een hogere productiviteit en minder vermoeidheid.

Naar ventilatie toe geldt als optimum meer dan 8L/s/persoon. De Belgische wetgeving vraagt hier 40m3 per uur per persoon. Dit effect is wel minder groot dan de CO2 concentratie. Persoonlijke regelmogelijkheden van de ventilatie zijn ook hier een aanbeveling. Dit komt de productiviteit ten goede (12%). Medewerkers die bovendien tevreden zijn van verse lucht rapporteren duidelijke effecten op de concentratie en vermoeidheid (70%).

Daglicht

Licht is een belangrijke parameter omdat deze invloed heeft op ons circadiaans ritme of ons waak-slaap ritme. Onvoldoende licht op kantoor verstoort de slaapkwaliteit met 30%. Daarom is de aanwezigheid van daglicht zo belangrijk op een werkplek. Daglicht stimuleert immers het circadiaans ritme en leidt tot 10% minder stress en 20% minder gevoelens van depressie. Licht heeft invloed op alle aspecten van de mentale gezondheid (behalve burn-out). Medewerkers verkiezen ook daglicht boven kunstlicht. Wanneer niet iedereen aan een venster kan zitten, is een dakvenster ook een optie.

Toch kan lichtinval van buitenaf ook verblinding geven of storend zijn. Om dit op te vangen toont dynamische beglazing heel goede resultaten. Dynamisch beglazing is intelligente glas dat zijn tint aanpast aan de lichtomstandigheden. Dit geeft alvast duidelijk betere resultaten op vlak van productiviteit, concentratie en vermoeidheid vergeleken met de klassieke blinden.

Verlichting

Een hoge kleurtemperatuur van de lampen (>6500K) komt de prestatie en mentale gezondheid ten goede. Dit is wit-blauw, helder en koel licht. Met een toenemende kleurtemperatuur nemen immers productiviteit en concentratie toe en nemen stress en vermoeidheid af. Een hoge kleurtemperatuur draagt ook bij tot een betere slaapkwaliteit en minder depressieve gevoelens.

Ook voor verlichtingssterkte blijken de standaard aanbevelingen op kantoor niet voldoende. Een verlichtingssterkte tussen 300 en 500 Lux is te weinig. Vanaf 750Lux is de productiviteit beter, alsook de ervaren slaapkwaliteit. Regelmogelijkheden zijn ook hier de belangrijkste voorspeller van tevredenheid. De voordelen zijn er wel enkel wanneer de standaard verlichting niet gunstig is.

Besluit

Kantoorontwerp en mentale gezondheid hangen vooral af van daglicht, kantoorinrichting en thermisch comfort. Het type kantoor is wellicht ook gelinkt storend lawaai. Deze factoren hebben het grootste effect op stress en productiviteit. De invloed van kantoorontwerp op symptomen van stress en burn-out is echter nog niet veel onderzocht. Toch hebben verlichting (daglicht/hoge kleurtemperatuur), type kantoor (ruimtes voor vitaliteit met dynamische elementen) en akoestiek (minder achtergrondlawaai) hier een gunstig effect op.

  • Bron:
    Kropman ea. 2022 The business case for a healthy office: a holistic overview of relations between office workspace design and mental health. Ergonomics, 1-18 [link].