Hoe
zwaar mogen boekentassen zijn?
10% lichaamsgewicht
Het gewicht van de boekentas bedraagt best niet meer dan 10%
het lichaamsgewicht. Dit is eenvoudig te controleren. Je laat
het kind eerst met en daarna zonder boekentas op een weegschaal
staan. Het verschil geeft het gewicht van de boekentas. Een
bovengrens van 10% het lichaamsgewicht is een goede praktijkrichtlijn
[1], helaas is de praktijk vaak anders...
Het zwaartepunt ligt bij de scholieren in het eerste en tweede
middelbaar. Daarna worden de boekentassen niet lichter, maar
de scholieren wel zwaarder, waardoor het relatieve gewicht
afneemt. De stijgende trend van zware boekentassen wordt echter
reeds ingezet op het einde van het lager onderwijs.
Hoe zwaar zijn de boekentassen?
Het gemiddelde gewicht van boekentassen bij middelbare scholieren
varieert in praktijk tussen 10 en 20% van het lichaamsgewicht.
In Italië was dit zelfs 22% en één derde
droeg minstens één maal per week een boekentas
van meer dan 30% hun lichaamsgewicht [2].
Vlaanderen behoort met een gemiddeld gewicht van 15.2% in
het eerste middelbaar tot de middenmoot. Meer dan 80% echter
van deze scholieren draagt een boekentas die zwaarder is dan
de vooropgestelde grens van 10% [3].
Land |
Gemiddeld
gewicht |
Italië
[2] |
22% |
| Hong Kong
[4] |
20% |
| Frankrijk
[5] |
19.2% |
USA
[6] |
17% |
Vlaanderen
[3] |
15.2% |
Nieuw-Zeeland
[7] |
10.3
- 13.2% |
Groot-Brittannië
[8] |
10% |
Met
"boekentas" wordt eigenlijk een rugzak bedoeld.
Meer dan 90% van de middelbare scholieren dragen een rugzak.
De boekentas die in één hand gedragen wordt,
is grotendeels verdwenen. Een beperkt deel van de leerlingen
kiest voor een schoudertas [7]. Een
rugzak die over beide schouders gedragen wordt, is ergonomisch
de beste manier.
Wat zegt de wetenschap?
In onderzoeken die verschillende gewichten van rugzakken met elkaar
vergeleken, blijkt een gewicht van 10% het lichaamsgewicht
een goede praktijkrichtlijn is. Wanneer een rugzak zwaarder
is, zal de houding van de romp [4,9,11]
en hoofd [10] afwijken.
Ook het natuurlijke stappatroon [4, 12],
de ademhaling [9] en de hartslag [4]
veranderen, terwijl deze parameters bij 10% het lichaamsgewicht
normaal blijven.
Of de zware boekentassen de oorzaak zijn van rugpijn is minder
evident. Tijdens de groeispurt neemt het aantal rugklachten
bij jongeren sterk toe [13].
De scholieren die last hebben aan de lage rug blijken juist
diegenen te zijn die zwaardere rugzakken dragen
[5, 13, 14]. Het gewicht van een zware rugzak (>20%
LG) houdt verband met een voorgeschiedenis van rugpijn en
dit effect is groter bij scholieren die te voet naar school
gaan (duur van het dragen) en die hun boekentas in één
hand dragen (draagwijze) [5].
Kinderen die hun rugzak langer dragen doorheen de dag zeggen
ook meer rugpijn te hebben [13, 14,
15].
Toch
vinden niet alle onderzoeken een verband tussen het gewicht
van de boekentas en lage rugklachten. Rugpijn is immers vaak
het gevolg van een combinatie van oorzaken [16]. Toch is aandacht op jonge leeftijd zinvol. Wie reeds tijdens
de jeugdjaren slijtage aan rug heeft, blijkt 25 jaar later
op volwassen leeftijd meer kans te hebben op rugpijn
[16]. Kortom, hoe lichter de boekentas is, hoe
lager de belasting op de rug is.
Hoe gewicht boekentassen verminderen?
* Boekentas maken
De
laatste jaren van het lager onderwijs is een goede leeftijd
om kinderen de principes van een rugvriendelijke levensstijl
bij te brengen. Ouders spelen hierin een rol. Samen de boekentas
maken hoort daarbij. Scholieren nemen vaak materiaal mee dat
ze niet nodig hebben. Ook leerkrachten kunnen duidelijk maken wat mee te nemen en wat
niet.
* Kluisjes voorzien
Kluisjes op school maken het mogelijk om materiaal op school te
laten. zo moet dit gewicht, bijvoorbeeld het turnmateriaal,
niet onnodig elke keer van en naar school gedragen te worden.
Ook atlassen of zware boeken kunnen daar hun vaste plaats
vinden.
* Lichtere boeken
Scholen en uitgevers hebben de taak om de boeken zo licht mogelijk
te houden. Daarop zijn al systemen van losbladige systemen
gekomen, waarbij de leerling enkel de nodige hoofdstukken
meeneemt. Atlassen blijven groot en zwaar, maar één
exemplaar per twee of drie studenten is vaak voldoende. Extra
exemplaren in de klas vermijden ook het transport van zware
boeken of naslagwerken.
* Drank op school kopen
Flesjes water of frisdrank doen flink hun duit in het zakje wat
gewicht betreft. Door een waterfonteintje op school te voorzien,
hoeven de leerlingen zelf geen drank mee te brengen. Dat spaart
alweer een halve kg.
* Sensibilisering
Los van het gewicht, spelen ook nog andere rugbelastende factoren
mee. Een rugzak is de meest efficiënte draagwijze onder
de commerciële boekentassen. Belangrijk is wel dat beide
schouderriempjes gebruikt worden omdat de last dan symmetrisch
over de rug is verdeeld. Bij het maken van de rugzak is het
aangewezen de zwaarste voorwerpen dicht tegen de rug te steken.
De hefboom van de boekentas op de rug blijft zo klein. Een
rugvriendelijke levensstijl omvat echter ook een goede fysieke
conditie, gezonde voedingsgewoonten en een rechte til- en
zithouding.
[1] Brackley HM, Stevenson JM. 2001 Are children's backpack weight
limits enough? a critical review of the relevant literature.
Spine 29 (9): 2184-90.
[2] Negrini S, Carabalona R, Sibilla P. 1999 Backpack as a daily
load for schoolchildren. Lancet 354: 1974.
[3] Van Ocken J, Jordaens F, Vanlerberghe A, Vanbiervliet W. 2008
Zware schooltassen. Projectwerk Ergonomie, Opleiding
Bedrijfsergonomie, Antwerpen: UAMS
[4] Hong Y, Brueggemann GP. 2000 Changes in gait pattern in 10-year
old boys with increasing loads when walking on a treadmill.
Gait Posture 11: 254-259.
[5] Viry P, Creveuil C, Marcelli C. 1999 Nonspecific back pain
in children. A search for associated factor in 14-years-old
schoolchildren. Rev Rhum 66: 381-388.
[6] Pascoe DD, Pascoe DE, Wang YT, Shim M, Kim CK. 1997 Influence
of carrying book bags on gait cycle and posture of youths.
Ergonomics 40: 631-641.
[7] Whittfield JK, Legg SJ, Hedderley DI. 2001 The weight and
use of schoolbags in New Zealand secondary schools. Ergonomics
44 (9): 819-24.
[8] National Back Pain Association. 1997 NBPA school bag survey
'97 - findings and recommendations. Talkback 20.
[9] Li JX, Hong Y, Robinson PD. 2003 The effect of load carriage
on movement kinematics and respiratory parameters in children
during walking. Eur J Appl Physiol. 90: 35-43.
[10] Chansiriknukor W, Wilson D, Grimmer K, Dansie B. 2001 Effects
of backpacks on students: measurement of cervical and shoulder
posture. Aust J Physiother 47: 110-116.
[11] Goh JH, Thambyah A, Bose K. 1998 Effects of varying backpack
loads on peak forces in the lumbosacral spine during walking.
Clin Biomech 13: S26-S31.
[12] Hong Y, Cheung CK. 2003 Gait and posture responses to backpack
load during level walking in children. Gait Posture
17(1): 28-33.
[13] Sheir-Neiss GI, Kruse RW, Rahman T, Jacobson LP, Pelli JA.
2003 The association of backpack use and back pain in adolescents.
Spine 28: 922-930.
[14] Grimmer K, Williams M. 2000 Gender-age envrionmental associates
of adolescent low back pain. Appl Ergon 31: 343-360.
[15] Negrini S, Carabalona R. 2002 Backpacks on! Schoolchildren's
perceptions of load, associations with back pain and factors
determining the load. Spine 27: 187-195.
[16] Cottalorda J, Bourelle S, Gautheron V. 2004 Effects of backpack
carrying in children. Orthopedics 27 (11): 1172-5.
hoe
schooltas dragen
-
gewicht
boekentas
- ergonomische
rugzakken -
dubbelzak
- schooltassen
- schoolmeubilair
- hoge
schoolbanken - schoolmeubilair
op maat - norm
schoolstoelen
- rugschool
