Ergonomie is het aanpassen van de omgeving aan de mens. Dit kan een product, ruimte of werkplek zijn. Ergonomie is het mensgericht ontwerpen van systemen met welzijn en prestatie als dubbel doel. Er zijn drie soorten ergonomie: fysieke ergonomie, cognitieve ergonomie en organisatie ergonomie. Ergonomie op het werk streeft naar gezond en efficiënt werken. Bij producten speelt ook gebruiksgemak en comfort een rol.
- Wat is ergonomie?
- Welke soorten ergonomie zijn er?
- Wat zijn voorbeelden van ergonomie?
- Wat is ergonomie op het werk?
- Wat zijn de voordelen van ergonomie op het werk?
1. Definitie van ergonomie
De internationale ergonomievereniging (IEA) heeft een overkoepelende definitie van ergonomie opgesteld over alle landen en domeinen heen:
“Ergonomie (of human factors) is de wetenschappelijke discipline die zich bezig houdt met het begrijpen van de interactie tussen de mens en andere elementen van een systeem. Het is het beroep dat de theorie, principes, gegevens en methodes toepast om zo te ontwerpen dat het menselijk welzijn en de globale prestatie van het systeem geoptimaliseerd wordt.”
Drie ergonomische principes zijn belangrijk:
- Systeemaanpak: participatief betrekken van alle stakeholders
- Ontwerpgericht: plannen, ontwerpen, evalueren waarbij de mens centraal staat
- Welzijn en prestatie: verhogen welzijn van de mens en prestatie van het systeem
2. Soorten ergonomie
Daarnaast definieert IEA ook drie soorten of domeinen van ergonomie: fysieke ergonomie, cognitieve ergonomie en organisatie ergonomie.
Wat is fysieke ergonomie?
Fysieke ergonomie is het aanpassen van een ontwerp aan de fysieke mogelijkheden van de mens. Het gaat over afmetingen, houdingen, krachten,… Een gepaste fietsmaat zorgt ervoor dat men goed zit en efficiënt kracht kan zetten. Een schaartafel op het werk maakt tillen op heuphoogte mogelijk en vermijdt onnodig bukken. Topics zijn werkplekinrichting en comfort.
Wat is cognitieve ergonomie?
Cognitieve ergonomie vertrekt van hoe onze hersenen werken of spontaan menselijk gedrag. Het gaat over informatie, bediening, begrijpen, verwerken, beslissen,… Een GPS toont enkel wat nodig is om ons zonder stress en via de snelste route af te zetten. De noodknop op een machine ziet er steeds hetzelfde uit om misverstanden te vermijden. Topics zijn mens-machine interactie, mentale belasting en gebruiksvriendelijkheid.
Wat is organisatie ergonomie?
Organisatie ergonomie bekijkt naar een efficiënte organisatie en logische opeenvolging van taken of processen. In een keuken bepaalt de driehoek kookvuur, frigo en spoelbak een praktische indeling. Bij hybride werken is er een optimum tussen werken thuis en op kantoor. Topics zijn flow, inrichting, arbeidsorganisatie en werktijden.
3. Voorbeelden ergonomie
Ergonomie op kantoor
Op kantoor staat de fysieke ergonomie voor het kantoormeubilair zoals een ergonomische bureaustoel, zit-sta bureau, groot scherm,… Cognitieve ergonomie gaat op kantoor over de begrijpbare software die efficiënt laatwerken. Organisatie ergonomie is dan weer hoe de kantoorindeling is aangepast aan de basistaken van een beeldschermwerker op kantoor en de verdeling tussen werk thuis en op kantoor.
Ergonomie in de logistiek
De logistiek betekent veel manueel hanteren van lasten. De fysieke ergonomie bewaakt dan de fysieke belasting voor de werknemer met maximum gewichten of tilhulpen. Om alle bestelde goederen in de juiste vrachtwagen te krijgen, is een vlot vindbare en begrijpbare labeling van locaties een belangrijk aspect van cognitieve ergonomie. In een 24-uren industrie spelen werktijden, nacht- en ploegenarbeid en jobrotatie hun rol. Ander aspect van organisatie ergonomie zijn de flow van de goederen van van ontvangst tot uitsturen.
Ergonomie thuis
De hele wereld is op maat van de mens gebouwd. Fysieke ergonomie in huis zijn deuren die niet teveel kracht vragen om te openen, een telescopisch verstelbare steel om te poetsen, een bed dat voor iedereen past. Cognitieve ergonomie in huis is de afstandsbediening, thermostaat, wasmachine, wekkerradio, enz… Een goed ontwerpt maakt dat deze bediening intuïtief is en men geen handleiding nodig heeft. Organisatie ergonomie heeft te maken met de indeling van de ruimtes (keuken, woonkamer, badkamer, slaapkamer).
Ergonomie in de vrije tijd
Wie in zijn vrije tijd gaat sporten, kan niet om ergonomie heen. Loopschoenen in functie van je voettype, een tennisracket die de impact van trillingen opvangt, zijn voorbeelden van fysieke ergonomie. Cognitieve ergonomie is te zien bij de fietscomputer die de weg aanduidt, brillen bij het schieten die focus houden en het dashboard bij de F1 piloot. Elke sporter weet bovendien dat men inspanning moet afwisselen met herstel voor een optimaal resultaat. Dat is dan de organisatie.
4. Wat is ergonomie op het werk
Ergonomie op het werk is het werk aanpassen aan de mens. Ergonomie zit vervat in ons dagelijks leven, maar is vooral gekend in werksituaties. Het is immers afgeleid van de Griekse woorden ‘ergo’ (werk) en ‘nomos’ (wet).
Ergonomie op het werk is het aanpassen van de werkomgeving, arbeidsmiddelen, werkprocessen aan de fysieke en mentale mogelijkheden van de werknemers. Doel is gezond, veilig en efficiënt werken wat resulteert in minder fysieke klachten (rugpijn/nekpijn), hogere productiviteit, minder arbeidsongevallen en meer werkplezier.
Ergonomisch werken heeft aandacht voor volgende ergonomische risico’s:
- Tillen
- Trekken en duwen
- Repetitief werken
- Verplaatsen van personen
- Staand werken
- Geknield werken
- Zittend werken
- Werken met beeldschermen
- Werken in extreme houdingen
- Vermoeiend werken
- Werken onder mentale belasting
- Werken in ongunstige omgeving
Ergonomie op het werk is bovendien verplicht. In België is er de Welzijnswet over veiligheid en gezond werken. Welzijn is daarbij opgesplitst in verschillende domeinen, waaronder ergonomie. In de codex welzijn op het werk is er ook een specifiek boek gewijd aan ergonomie (codex VIII Ergonomie en preventie van MSA).
5. Waarom ergonomie op het werk?
Er zijn vijf voordelen van ergonomie op het werk:
- Gezond werken: minder fysieke klachten en ziekteverzuim
- Veilig werken: minder arbeidsongevallen
- Langer werken: werkbaar werk op alle leeftijden
- Efficiënt werken: productiever door logische flow van processen
- Tevreden werken: meer werkplezier
Gezond werken staat voor het beheersen van de fysieke belasting. Mensen zonder lichamelijke klachten of ongemakken zijn productiever in hun werk en zullen minder snel uitvallen. Bij re-integratie na langere afwezigheid garandeert gezond werken ook mogelijkheden tot aangepast werk. In het kader van langer werken tot aan de pensioenleeftijd is werkbaar werk een must op alle leeftijden.
Veilig werken gebeurt door een logisch bediening en begrijpbare informatie. Op die manier kan men arbeidsongevallen door een “menselijke fout” voorkomen. Logische processen dragen ook bij tot efficiënt werken. Het vermijden van onnodige handelingen zal ook de productiviteit verhogen. Een volledig team aan het werk waarbij iedereen zijn deel doet en er weinig ongemakken of frustraties zijn, resulteert in meer tevreden medewerkers.
FAQ
Wat is IEA?
IEA staat voor de “International Ergonomics Association” of de internationale ergonomievereniging. Ze overkoepelt alle landen en herbergt verschillende technische comités rond specifieke topics in ergonomie. Link: IEA
Welke ergonomieverenigingen zijn er in België?
In België zijn er twee ergonomieverenigingen: VerV (Nederlandstalig) en BES (Franstalig). In Nederland is er Human Factors NL. VerV is de enige beroepsvereniging voor ergonomie in België. Lees: VerV
Wat is het verschil tussen ergonomie en human factors?
Ergonomie en human factors zijn synoniemen. De oorsprong van het woord ergonomie ligt meer in de fysieke belasting, waar human factors vooral stamt uit de cognitieve aspecten. Omdat in een systeemaanpak van ergonomie het geheel bekeken wordt, zijn beide termen synoniem geworden.
Wie is een ergonoom?
In België is er de titel van Erkend Ergonoom. Deze ergonomen voldoen aan de internationale voorwaarden van opleiding, ervaring en bijscholing. Een preventieadviseur ergonoom beschikt bijkomend over een Masterdiploma. Lees: Erkend Ergonoom
Links
* Ergonomie
Ergonomie – human factors – ergonoom – ergonomisch – ergonomievereniging – opleidingen ergonomie