Glijzeil bij hogerop schuiven in bed

Glijzeil: effectief bij transfers

Een glijzeil is een noodzakelijk hulpmiddel bij het verplaatsen van mensen in bed. Dat blijkt uit een studie waarin de trekkrachten gemeten werden tijdens het hogerop schuiven van patiënten in bed [1]. De invloed van een glijzeil, een glijlaken, type matras, gewicht van de patiënt en positie van de benen werden vergeleken.

Een glijzeil is effectief

Tiltechnieken hebben plaats gemaakt voor verplaatsingstechnieken. Mensen worden niet meer getild in bed, maar verschoven. Dat is reeds een aanzienlijke verbetering. Een patiënt van 94 kg echter hogerop schuiven in bed zonder hulpmiddelen vraagt nog steeds veel kracht (31,5 kg). Een glijzeil is dan een efficiënte oplossing en vermindert de vereiste krachten gemiddeld met 40%.

Een trekkracht mag niet hoger zijn dan 21 kg, wil men dat 90% van de verpleegsters deze taak kunnen uitvoeren op een aanvaardbare manier. Met een glijzeil komt de fysieke belasting dus op een aanvaardbaar niveau voor patiënten tot 94 kg met gebogen benen op een standaard koudschuim matras.

Type glijzeil Trekkracht (kg)
Tillen volgens methode Dotte 39.5 kg
Schuiven zonder hulpmiddel 31.5 kg
Hyperglide® 70×70 17.78 kg
Hyperslide® 74×60 22.78 kg
HandyTube® 140×140 15.26 kg
Handi-slide® 122×71 15.6 kg
Phil-e-Slide® 122×71 16.98 kg

Koudschuimmatras densiteit 40kg/m³, patiënt 94 kg, benen geplooid.

Glijzeil vs. glijlaken

Het verschil tussen een glijzeil en een glijlaken is dat een glijlaken slechts één laag betreft. Een glijzeil daarentegen is steeds een “tunnel”, dus twee gladde lagen op elkaar. De metingen met één glijlaken of twee glijlakens op elkaar bewijzen dat dit wel degelijk invloed heeft. Voor een liggende patiënt, dus met gestrekte benen, maakt dat een verschil van 40% en meer. Een groot glijzeil of een dubbele laag geniet dus de voorkeur. Het maakt daarbij weinig verschil of het glijlaken op of onder het steeklagen ligt.

Type glijlaken Trekkracht (kg)
Schuiven zonder hulpmiddel 44.9 kg
Glijzeil Hyperglide 70×70 27 kg
1 Laken Lopital® Handysheet 185×90 32.74 kg
2 Lakens Lopital® Handysheet 185×90 20.32 kg
1 Laken Arjo® Maxisheet 198×107 39.36 kg
2 Lakens Arjo® Maxisheet 198×107 20.98 kg

Koudschuimmatras densiteit 40kg/m³, patiënt 94 kg, benen gestrekt.

Glijzeilen bestaan in alle kleuren en formaten

Invloed van (zachte) anti-decubitismatrassen

Bij bedlegerige patiënten worden anti-decubitusmatrassen gebruikt om doorligwonden te voorkomen: traagschuim- of alterneringsmatrassen. Traagschuim neemt geleidelijk de vorm van het lichaam aan zodat de patiënt in een soort pasvorm komt te liggen. Dat maakt het verplaatsen uiteraard een stuk belastender (44.52 kg). Bij alterneringsmatrassen wordt afwisselend een deel meer of minder opgeblazen. Dit is iets gunstiger op vlak van de trekkrachten (40.62 kg). Een glijzeil is in deze gevallen een goede verbetering, de benodigde trekkrachten verminderen tot 50%.

Onder het motto hoe lager de kracht, hoe beter… werd ook de invloed van het bed in Trendelenburg uitgetest met hoofduiteinde 30° gekanteld. Zonder glijzeil is deze maatregel goed voor 15% minder trekkrachten. Met glijzeil is de winst beperkt afhankelijk van het type.

Type glijzeil Traagschuimmatras
Tempur® 85 kg/m³
Alterneringsmatras
Alfa-excel®
Alterneringsmatras
+ Trendelenburg
Zonder hulpmiddel 44.52 kg 40.62 kg 34.38 kg
Hypersllide 134×74 24.36 kg 23.16 kg 16.48 kg
Hyperglide 130×70 20.44 kg 18.78 kg 17.28 kg
Handi-slide 130×70 14.94 kg 13.26 kg

Patiënt 94 kg, benen geplooid.

Invloed positie van de benen

Indien mogelijk worden de benen van de patiënt geplooid. Dit vraagt minder kracht bij het hogerop schuiven in bed. Wanneer echter het gewicht van de passieve benen mee op de matras rust, kunnen de krachten hoog oplopen. Vooral bij de standaard schuimrubber matras was dat het geval. De verpleegkundigen moeten dan 50% meer kracht uitoefenen. Een kuitrol, die de benen laat zweven, is een goede verbetering en scoort ergens tussenin.

Op de traagschuimmatrassen is het nadeel van de gestrekte benen minder uitgesproken. Men dient er wel rekening mee te houden dat de kracht sowieso al hoger liggen. Toch zal er met een glijzeil nog steeds 20% meer kracht nodig zijn wanneer de benen gestrekt op bed liggen tegenover de gebogen positie.

Invloed gewicht patiënt

Glijzeilen zijn aangewezen bij alle passieve patiënten:

  • 60 kg: trekkrachten aanvaardbaar met een glijzeil op alle geteste matrassen.
  • 78 en 94 kg: op koudschuimmatras glijzeil aanvaardbaar
  • 78 en 94 kg: op anti-decubitusmatras glijzeil en Trendelenburg nodig
  • > 94 kg: glijzeil, Trendelenbutg en tweede helper noodzakelijk
Gewicht patiënt Traagschuimmatras
+ slide
Alterneringsmatras
+ slide
Alterneringsmatras
+ slide + Trendelenburg
60 kg 15.98 kg
78 kg 24.48 kg 18.54 kg 13.22 kg
94 kg 24.36 kg 23.16 kg 16.48 kg
118 kg 27.42 kg 36.96 kg 28.06 kg

Benen geplooid, Hyperslide 134×74

Invloed tweede helper

Een helpende hand is in de verzorging steeds welgekomen. Toch sluit een tweede helper het gebruik van andere hulpmiddelen niet uit. Op anti-decubitismatrassen blijven de trekkrachten immers nog steeds te hoog bij het hogerop schuiven, ook al trekt men met twee in de richting van de diagonalen van het bed. Voor patiënten van 78 kg is de combinatie van een tweede helper en glijzeil afdoende. Voor zware mensen (118 kg) daarentegen is een gekantelde bedopstelling (Trendelenburg) noodzakelijk om net binnen de aanvaardbare grenzen op de Tempur matras te komen.

Traagschuimmatras Alterneringsmatras
Tweede helper 21.6 kg 32.86 kg
Tweede helper en slide 11.16 kg 18.46 kg
Tweede helper, slide en Trendelenburg (78 kg) 11.08 kg 16.66 kg
Tweede helper, slide en Trendelenburg (118 kg) 20.76 kg

Benen geplooid, Hyperslide 134×74, patiënt 78 kg

Praktisch

Het positieve effect van glijzeilen mag duidelijk zijn. In het Heilig Hart ziekenhuis van Roeselare liggen daarom de patiënten 24/24 uur op glijzeilen. Het type glijzeil hangt af van de toepassing per afdeling. Op verpleegkundige afdelingen is dat veelal de Hyperslide 134×74, die in deze studie vaak gemeten werd. Bij alle patiënten zwaarder dan 85 kg is de afspraak dat het glijzeil mee naar OK verhuist. Bij passieve patiënten wordt steeds een glijzeil gebruikt om de deze hogerop te schuiven en voor wisselhouding bij decubituspreventie.

Goede hulpmiddelen echter sluiten de toepassing van een goede techniek niet uit. Bij het ontwerp van patiëntenkamers dient hiermee reeds rekening gehouden te worden. Achter het hoofduiteinde van het bed zou bijvoorbeeld een vrije ruimte van 45 cm mogelijk mogelijk zijn om gedraaide houdingen te vermijden.

[1] Maertens Lieven. 2010 Trekkrachten bij gebruik glijzeil: ergonomische benadering bij procedure “hogerop in bed”. Eindwerk technicus ergonomie.

Bron: Trekkrachten bij gebruik glijzeil, Lieven Maertens

Zie ook: Online cursus glijzeilen