Een vaste nachtploeg geeft minder risico op letsels vergeleken met roterende shiften. Zorgpersoneel dat werkt in een combinatie van shiften heeft steeds een hoger risico dan een vaste ploeg. Er is ook geen verschil in risico tussen een vaste nachtploeg en een vaste dagploeg. Los van letsels dient men ook gezondheidsaandoeningen mee in rekening nemen.
Vaste nachtploeg vs roterende shiften
Deze Deense studie bestuurde data van alle zorgpersoneel (192 000 mensen) gedurende 12 jaar. Ze registreerden de werkuren en legden de relatie met letsels waarvoor men medische zorg in een ziekenhuis nodig had. Men keek vervolgens in welk uurschema ze vooraf aan het letsel aan het werk waren.
- Nachtshift: min. 3u tussen 23 en 06u
- Dagshift: min. 3u tussen 06u en 21u
- Avondshift: min. 3u tussen 18u en 02u
Om van een vaste of roterende shift te kunnen spreken, hanteerde men een grens van 6,7% van de werktijd. Dat komt overeen met 10 dagen per jaar.
- Vaste nachtploeg: max. 6,7% geen nachtwerk
- Vaste dagploeg: max. 6,7% geen dagwerk
- Roterende dag-, avond- en nachtshift: min. 6,7% van elke shift
Minder letsels bij vaste nachtploeg
Medewerkers in de zorg die in een vaste nachtshift werken lopen dus een kleiner risico op letsels dan de collega’s die roterende shiften werken. Daarbij vertonen een afwisseling tussen de avond- en nachtshift het hoogste risico. Omdat het takenpakket kan verschillen tussen het zorgpersoneel werd ook specifiek naar de verpleegkundigen gekeken. Verpleegkundigen die dag, avond en nacht afwisselen hebben dan het hoogste risico.
Werken in vaste ploegen resulteert dus in minder letsels, waarvoor men naar het ziekenhuis moet gaan. Voornaamste oorzaken van de letsels tijdens en na het werk waren verrekkingen, snijden, kneuzingen en trauma’s. De avondshift vertoont meer letsels tijdens het werk, de nachtshift meer na het werk en de dagschift meer tijdens woon-werk.
Verklaring
Een verklaring voor de positieve resultaten van permanent nachtwerk kan het “healthy shift worker” effect zijn. Er is een natuurlijke selectie van medewerkers die in een vaste nachtploeg terecht komen. Deze kunnen gemakkelijker aanpassen aan frequent nachtwerk. Mensen met een hogere slaapflexibiliteit, vermogen om makkelijk overdag te slapen en een laat chronotype (nachtmens) hebben mogelijks een hogere tolerantie tegen nachtwerk. Daardoor lopen ze minder risico op letsels. Toch zijn er ook mensen die gewoon om financiële redenen (moeten) kiezen voor nachtwerk.
Een andere verklaring kan zijn dat tijdens de nachtshift de taakeisen lager liggen, met een lager risico op letsels als gevolg. Het zou ook kunnen dat men minder gevaarlijke taken moet uitvoeren in de nacht. Dat kon in deze studie echter niet gecontroleerd worden. Het dient ook vermeld te worden dat een eerdere review gemengde resultaten vond. Deze studie heeft wel de schaal en systematiek als voordeel.
Praktische relevantie
Ongeveer een kwart van de Europese bevolking werkt ’s nachts. Sommige beroepen, zoals in de zorg, dienen gewoon 24 uur per dag beschikbaar te zijn. Daarnaast is nachtwerk ook een groeiende economische realiteit in onze 24 uren maatschappij. De wetgeving wordt bovendien steeds flexibeler om nachtwerk te organiseren.
Deze resultaten zijn positief voor een arbeidsorganisatie met vaste ploegen en een vaste nachtploeg. Preventie moet daarom minder liggen op het elimineren van nachtwerk, dan wel op een goed ontwerp van de werkroosters met vaste en stabiele shiften. Gezondheidsaandoeningen echter zijn ook gerelateerd aan shiftwerk en nachtwerk. Het is dan op het eerste gezicht beter een kleine groep bloot te stellen in plaats van iedereen.
* Bron:
Nabe-Nielsen ea 2026. Permanent night work and risk of injuries: a register-based cohort study using payroll data. Scand J Work Environ Health: https://doi.org/10.5271/sjweh.4291
* Nachtwerk
Risicoanalyse ploegenarbeid – letsels – zwangerschap – zwaar beroep