Het concept van musculoskeletale gezondheid of gezondheid van het bewegingsapparaat wil fysieke belasting op het werk zo ontwerpen en organiseren dat het onze gezondheid ten goede komt. Musucloskeletale gezondheid verlegt de focus van het verminderen van risicofactoren naar het streven van een fysieke belasting die “just right” is. Ontdek het CoWork model uit Denemarken [1].
Just right principe
Traditioneel volgt ergonomie een preventieve aanpak gebaseerd op het verminderen van ergonomische risico’s. Dit is geïnspireerd door veiligheid of risicobeheersing die werken met risico’s en risicofactoren. Daarbij streeft men naar een “vision zero” van geen arbeidsongevallen door alle mogelijke risico’s te voorkomen of te verminderen. Die aanpak heeft voor ergonomie te weinig opgeleverd. Het aantal musculoskeletale aandoeningen of klachten aan het bewegingsapparaat blijven hoog.
Ergonomische risico’s vragen om (ook) een andere benadering. Een beetje tillen, zitten, staan, beelschermwerk, enz… is allemaal geen probleem. Dus de vision zero kan men niet toepassen voor ergonomie. Te weinig bewegen op het werk is niet gezond, te veel ook niet. Ergens middenin ligt dus een zone waarin de hoeveelheid bewegen op het werk juist goed is. In plaats van ergonomische risico’s proberen te verminderen, moet men meer streven naar een fysieke belasting die niet te veel of te weinig, maar just right is. Dat vraagt om een andere manier van denken. Musculoskeletale gezondheid of gezondheid van het bewegingsapparaat stelt dat men niet moet kijken hoe beweging op het werk bijdraagt tot klachten, maar wel tot de gezondheid van de medewerkers.
Goldilocks paradigma
Het Goldilocks paradigma staat voor het just right principe waarbij men streeft naar een fysieke belasting die voor iedereen juist goed is. Het is gebaseerd op het sprookje van Goudlokje. In het huis van de drie beren probeert ze elke soep en elk bed om dan te kiezen wat juist past voor haar. Dat geldt ook voor fysieke belasting op het werk.
Een juiste fysieke belasting op het werk bestaat uit een balans tussen zitten, staan en intensief bewegen. Bij gezonde jobs is dat ongeveer 60% zitten, 30% staan en 10% bewegen. Kinderverzorgsters die doorgaans veel zitten, moeten dan intensieve spelen toevoegen aan de dagroutine, waardoor ze zelf ook meer gaan bewegen. Het takenpakket van de poetsvrouw in een ziekenhuis wordt in dezelfde filosofie dan uitgebreid met ook administratieve taken achter de computer. En in de supermarkt gaat men na het intensief uitzetten van zwaar fruit ook aan de kassa zitten.
Bij het (her)ontwerpen van het werk kan men drie strategieën toepassen:
- Taken veranderen: van staan naar zitten
- Tijdspatroon van de taak aanpassen: intensief bewegen en zitten afwisselen
- Nieuwe taken toevoegen: intensief tillen bij veel zitten
Golilocks richtlijnen
Om deze strategie van musculoskeletale gezondheid waar te maken, dient men nieuwe tools te ontwikkelen volgens deze principes. Dat zal het later ook mogelijk maken om het economische effect met kosten en baten aan te tonen. Bij het ontwerpen of organiseren van het werk bestaan al enkele Goldilocks richtlijnen [2]. Deze zijn niet wit-zwart, maar elke verandering in de richting van just right is al voldoende.
Zitten
- Geen periodes van meer dan 60min
- Beperk de periodes van meer dan 30min
- Totale zittijd = tijd van staan + tijd van bewegen
- Totale zittijd is minder dan 2/3 van werkdag
Staan
- Geen periodes van meer dan 60 min
- Beperkt de periodes van meer dan 30min
Bewegen
- Regelmatig lichte intensiteit
- Enkele korte periodes matige tot hoge intensiteit
OMG!
Het OMG! Staat voor organisatie, management, groep en !ndividu. In overleg met alle stakeholders in Denemarken hebben ze het IGLO model omgedraaid. Om deze aanpak te laten slagen, moet het beginnen met de organisatie. Deze moet bewust kiezen voor een strategie waar men het werk gaat ontwerpen om de gezondheid te bevorderen. Beslissingen op dit niveau bepalen immers in hoge mate de totale werkdruk, de beschikbare middelen en structurele mogelijkheden van gezond werken. Het managementniveau kan dan deze principes vertalen naar de concrete planning en aansturing van het werk. Leidinggevenden bepalen immers de taakverdeling, de planning, autonomie en sociale steun.
Op groepsniveau vindt de feitelijke samenwerking plaats. Teams verdelen de taken, stemmen taken onderling af en zoeken oplossingen. Dit niveau bepaalt wie welke taken uitvoert met oog voor de fysieke belasting en herstel. Het individuele niveau is dan de diegene die de taken concreet uitvoert. Door de gepaste belasting op het lichaam zou dit de musculoskeletale gezondheid kunnen bevorderen. Interventies om het werk aan te passen naar de Golidlocks richtlijnen gebeurt doorgaans ook participatief. Medewerkers gaan dan zelf aan de slag in workshops.
Toepassingen
Een brouwerij in Denemarken ging aan de slag met de Goldilocks principes. Doel was het werk te hertonwerpen met verschillende intensiteiten om zo de musculoskeletale gezondheid van de medewerkers te verbeteren. De staande taken van karton plooien en flessen labelen werden zittend gemaakt. Elke ochtend werd de staande opstartmeeting vervangen door zitten. De meest intensieve taak van dozen tillen en labelen werd opgesplitst. De ene persoon ging daarbij juist sneller dozen tillen en de andere kon rustig de dozen labelen. Door de afwisseling kon men wel een trainingseffect bekomen. Al deze drie aangepaste taken moesten bovendien binnen de dag afgewisseld worden [3].
De resultaten van deze casus toonde aan dat het mogelijks om in een industriële setting het werk aan te passen volgens het just right principe. Er was een trend dat medewerkers minder vermoeid waren, minder pijn hadden en meer energie na het werk hadden. Toch bleek de implementatie niet altijd evident en waren de effecten eerder beperkt: 9min meer bewegen, 8 min meer zitten en 17 minuten minder staan. Ook bij een studie in de thuiszorg bleek de implementatie het struikelblok. Klanten met een hoge zorgzwaarte werden op weekbasis gelijkmatig verdeeld over de verschillende verzorgenden. Door de beperkte toepassing werden geen effecten op rugpijn, nek/schouderpijn, vermoeidheid en prestatie gevonden [4].
Conclusie
Veel bewegen op het werk levert geen gezondheidsvoordelen op. Door het werk anders te organiseren of te ontwerpen, wil men de musculoskeletale gezondheid kunnen verbeteren. Dat vraagt een andere benadering, namelijk een mix van zitten, staan en intensief bewegen, die juist goed is. Een interessante piste om op te volgen, want uiteindelijk zal een gezonde organisatie van het werk impliciet ook de risico’s verminderen.
Bron:
[1] Holtermann ea 2025. Beyond risk reduction of work-related musculoskeletal disorders: The Cowork musculoskeletal health model. Scand J Work Environ Health. https://doi.org/10.5271/sjweh.4262
[2] Chappel ea 2022. Can occupational health professionals successfully apply the Goldilocks Work Paradigm in a simulated work redesign?Ergonomics. https://doi.org/10.1080/00140139.2022.2067357
[3] Lerche ea 2021. Development and Implementation of ‘Just Right’ Physical Behavior in Industrial Work Based on the Goldilocks Work Principle – A Feasibility Study. Int. J. Environ. Res. Public Health 2021, 18, 4707. https://doi.org/10.3390/ijerph18094707
[4] Lohne ea 2025. Can home care work be organized to promote musculoskeletal health for workers? Results from the GoldiCare cluster randomized controlled trial. BMC Health Services Research 2025, 25:41. https://doi.org/10.1186/s12913-024-12133-2
* Lees meer:
Goldilocks principle – fysieke activiteitsparadox