Exoskeletten in de bouw worden steeds vaker ingezet om de fysieke belasting van werknemers te verminderen. Vooral rugondersteunende exoskeletten bij tillen en schouderondersteunende exoskeletten bij bovenhands werken lijken interessant. Deze review brengt 67 onderzoeken samen. Exoskeletten kunnen duidelijk de spierbelasting verminderen, maar comfort en ongemakken blijven de uitdagingen op een echte bouwwerf.
Vermindert de fysieke belasting?
De meest overtuigende bevinding is de vermindering van de spieractiviteit. Bij rugondersteunende exoskeletten wordt vooral een lagere activiteit van de rugstrekkers gevonden tijdens tillen, bukken en werken met een gebogen rug. Bij repetitieve bouwactiviteiten zoals houtskeletbouw en metselen, daalde de rugspieractiviteit met 11-33% MVC. Het ongemak aan de lage rug daalde met 42%. Bij schouderondersteunende exoskeletten zijn de effecten nog meer uitgesproken. Tijdens plafondwerk, pleisteren en andere bovenhandse werkzaamheden daalt de spieractiviteit van de schouderspieren 30 tot 60%. De meeste studies zijn wel in een labo gebeurd (69%) met jonge mensen.
Toch vinden niet alle studies een positief resultaat. Bij het aanbrengen van gipsplaten of bij vloerders was de ervaren inspanning niet minder. Sommige studies vinden een compensatie in spieractiviteit in andere regio’s (benen, buik) of een toegenomen vermoeidheid bij langdurig gebruik. Actieve exoskeletten kunnen wel wat wegen en massa toevoegen aan het lichaam, waardoor de natuurlijke beweging verandert.
Zijn exoskeletten comfortabel?
Exoskeletten verminderen het ongemak in de zones waarvoor ze ondersteunen. Tegelijk verhogen ze vaak het discomfort in andere lichaamsdelen die het exoskelet dragen of naar waar de belasting wordt herverdeeld. Deze praktische ongemakken blijven een uitdaging in de bouw. Omgekeerd zijn het ook mogelijkheden tot verbetering van exoskeletten. De meest genoemde ongemakken zijn:
- Druk van schouderbanden
- Lokale drukpunten op borst, heup en voeten
- Warmte en zweten bij langdurig gebruik
- Alleen aan- en uitdoen van exoskelet
- Aanpasbaarheid en verstelbaarheid
- Vallen en struikelen bij klimmen op een ladder, oneffen terrein, steigerbouw
Wat zijn barrières op een echte bouwwerf?
Kenmerkend voor de bouw zijn bovendien de complexe werkomstandigheden en de grote variatie aan taken. Werknemers lopen rond, klimmen op ladders en stellingen, knielen, dragen materiaal en gebruiken verschillende gereedschappen. Een bouwwerf in constant in beweging in soms extreme weersomstandigheden. Er zijn daarom nog verschillende praktische barrières om een exoskelet in de bouw te gebruiken. De meest genoemde zijn:
- Beperkingen in bewegingsvrijheid, vooral in smalle ruimtes
- Interferentie met gereedschap en gereedschapsgordel
- Soms moeilijk in combinatie met PBM’s of valbeveiliging
- Geen volledig bereik voor metselen en werken boven het hoofd
- Beperking van de neerwaartse en zijwaartse bewegingen
- Combinatie vloeren, klimmen en werken boven het hoofd
- Vuil, een exoskelet moet makkelijk te reinigen zijn
- Door de massa wordt evacuatieruimte soms beperkt
- Angst om als zwak over te komen
- Return on investement
Geen wondermiddel tegen fysieke overbelasting
Veel van wat we over exoskeletten weten, komt uit labostudies met gecontroleerde taken. Dat zijn geen bouwvakkers die gedurende een volledige werkdag een exoskelet dragen. Dat maakt dat er nog een kloof is tussen een labo en een bouwwerf. Minder spierbelasting in een labo is dus nog geen garantie voor minder fysieke klachten bij bouwvakkers.
Een exoskelet in de bouw is zeker interessant om op te volgen en te testen bij specifieke taken. Toch blijft een exoskelet een aanvullende ergonomische maatregel. Een exoskelet ondersteunt het lichaam, maar het blijft fysiek werk. De ongemakken bepalen ook of bouwvakkers het exoskelet effectief zullen willen dragen.
* Bron:
Khan M, Gbiengu P, Nadeem MT, Lawani K, Nnaji C. Advancing exoskeleton research in construction: Systematic review. Automation in Construction. 2026;188:107002. doi:10.1016/j.autcon.2026.107002.
* Exoskeletten:
Exoskelet op het werk – exoskelet in de industrie – exoskeletten in de bouw – exoskeletten in praktijk – exoskelet tijdens orderpicking – passieve exoskeletten – exoskeleton potential assessment tool