Ergonomie speelt een belangrijke rol bij re-integratie, vooral bij fysieke beroepen. Vooraleer een medewerker effectief langdurig uitvalt met lichamelijke klachten, gaan er verschillende fasen aan vooraf. Men begint doorgaans aan zijn loopbaan zonder klachten, in de loop der jaren kunnen er lichamelijke klachten opduiken, nog later zal men daardoor eens thuisblijven en dat kan dan evolueren naar een langere afwezigheid. In al deze stappen kan ergonomie zijn bijdrage leveren om het absenteïsme te verminderen en re-integratie te faciliteren.
1. Werken
Ontwerp nieuwe werkposten
Succesvolle re-integratie start eigenlijk bij de primaire preventie. Medewerkers zullen niet alleen minder uitvallen, maar er ontstaan ook meer mogelijkheden om te re-integreren. Ergonomie is het ontwerpen van werkposten en arbeidsorganisaties waarbij de medewerker centraal staat.
Door fysieke en mentale piekbelastingen te vermijden in de ontwerpfase, ontstaan er meer “groene” werkposten. Deze voorkomen fysieke overbelasting en zijn nodig voor aangepast werk bij re-integratie. Er dienen ook voldoende lichte taken in aantal te zijn om de organisatie draaiende te houden. Het kan immers niet zijn dat de medewerkers die terugkeren uit afwezigheid via aangepast alle groene taken bezetten, terwijl de zwaardere taken overblijven voor de andere collega’s die (nog) geen klachten hebben. Een goed re-integratiebeleid zou moeten starten met het ontwerpen van het werk. Men moet niet enkel dweilen, maar ook de kraan dichtdraaien.
Structurele risicoanalyse ergonomie
Een structurele risicoanalyse ergonomie brengt de fysieke belasting per taak, werkpost of functie in kaart. De risicoscores per werkpost geven een beeld voor welke lichaamsregio’s een taak juist belastend is. Dit is interessante informatie bij re-integratie. In functie van de mogelijkheden van de medewerker kan de arbeidsarts op die manier immers selecteren welke taken allemaal nog mogelijk zijn. Een risicoanalyse ergonomie is de basis voor aangepast werk. Hiermee kan de bedrijfsarts snel de mogelijkheden en vereisten matchen op een structurele manier.
Een andere optie van ergonomie bij re-integratie zijn aanpassingen aan de werkpost. De vereiste maatregelen kan men aflezen uit de risicoanalyse. Toch is de tijd meestal te krap in geval van re-integratie. Beter is de maatregelen preventief mee te nemen in actieplannen. Dit is een dubbele win. Aanpassingen aan de werkpost zorgen voor integrale oplossingen, die goed zijn voor alle medewerkers. Bijkomend zorgen ze ook voor meer re-integratiemogelijkheden.
Functionele capaciteit bij aanwerving
Een functionele capaciteitsevaluatie bij aanwerving kan ook de medewerkers op de radar brengen die een verhoogd risico lopen om sneller uit te vallen door overbelasting. Basistesten rond tillen, uithouding, kracht en lichaamsscreening kunnen ziekteverzuim binnen de twee jaar voorspellen. Wie hier niet in slaagt, loopt 3x meer kans op rugklachten of bijna 6x zoveel kans op rugklachten bij tiltaken.
Door de medewerkers met een lagere belastbaarheid te kennen, kan men preventief aan de slag gaan om deze te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door gerichte spiergroepen te gaan trainen die belangrijk zijn voor het gevraagde werk. De medische dienst kan alle aspecten van een gezonde levensstijl monitoren en hiervoor een aanbod uitwerken voor de medewerkers (bewegen, roken, alcohol, voeding, ontspanning).
2. Lichamelijke klachten
Reactieve risicoanalyse ergonomie
Wanneer medewerkers lichamelijke klachten ontwikkelen, wil dat niet zeggen dat ze daarvoor meteen thuisblijven. Meer dan de helft van de mensen in fysieke beroepen geeft aan het voorbije jaar regelmatig last gehad te hebben aan rug, nek, schouders of knieën. Deze informatie wordt bevraagd tijdens het medisch onderzoek (Nordic Questionnaire). Het is interessant om deze data ook in te zetten voor preventie. Men kan immers de taken, werkposten of functies selecteren met het hoogst aantal lichamelijke klachten. Daarvoor kan men dan de structurele risicoanalyse updaten om te kijken welke maatregelen extra nodig zijn of waar men vaart moet achter zetten.
Aangepast werk
Tegelijk is het ook een zaak om aandacht te hebben voor die medewerkers die aan de slag zijn met lichamelijke klachten. Het KB re-integratie 3.0 vermeldt ook de medewerkers die dreigen uit te vallen, mogen vragen om aangepast werk, ander werk of aanpassingen aan de werkpost. De werkgever kan hiervoor ook beroep doen op een preventieadviseur ergonoom. Wanneer een structurele risicoanalyse ergonomie beschikbaar is, kan men hier snel aan de slag gaan.
Gerichte interventie
Het medisch onderzoek kan individuele risicofactoren voor overbelasting achterhalen en twee jaar vooruit kijken in de tijd. Voor iemand met artrose aan de duim dient de arbeidsarts in te schatten waar deze medewerker binnen twee jaar zal staan bij fysiek werk. Spierversterkende oefeningen of medicatie kunnen dit mogelijks onder controle houden of juist niet. Dan kan men via loopbaanbegeleiding of opleiding al vroegtijdig beginnen kijken naar andere werkmogelijkheden. Werken aan de eigen fysieke paraatheid, meer rustmomenten buiten het werk inlassen, letten op leefstijlgewoontes, aandacht voor stressgebonden factoren,… het kan allemaal zinvol zijn om effectieve uitval te voorkomen.
Coaching
Medewerkers met (chronische) lichamelijke klachten kan men ook ondersteunen door coaching. Een goede praktijk is bijvoorbeeld één dag opleiding in groep door een kinesitherapeut, gevolgd door twee keer 2u individuele coaching op de werkvloer. Tijdens de groepssessie geeft de kiné meer uitleg over de klachten, werken met pijn, spierversterkende oefeningen en ergonomische principes voor thuis, tijdens de vrije tijd en het werken. De coaching op de werkvloer maakt dan de vertaalslag van de principes naar de concrete werksituatie.
3. Herstellen
Contact houden
Wanneer mensen uitvallen met lichamelijke klachten, dan is contact houden door de hiërarchische lijn ondertussen een verplichting. De medewerker blijft zo betrokken bij het bedrijf. In een tweede fase kan ook de medische dienst contact nemen, meer gericht op het herstellen. Hoewel de medewerker thuis zit, kan ook ergonomie ook daar zijn rol spelen. Er is immers een aanbod nodig om het herstel van de medewerker te faciliteren. Contact houden met een aanbod voor herstel is een succesfactor in re-integratie.
Aanbod hulpverlening
Het is zinvol om zo snel mogelijk ondersteuning van een kinesist of een multidisciplinair revalidatiecentrum te zoeken. In fysieke jobs vinden medewerkers niet altijd zelf die weg. Daarom is het goed om een netwerk van revalidatiecentra te maken, waarnaar men de medewerker kan doorverwijzen. Wanneer een medewerker te lang afwezig blijft zonder begeleiding, zal de oorspronkelijke lichamelijke klacht naar de achtergrond verdwijnen. Het zijn dan psychosociale factoren die de chroniciteit van de afwezigheid bepalen. Een revalidatie is daarom best multidisciplinair vanuit verschillende invalshoeken. Gedoseerd bewegen en opbouwen is juist een must om te kunnen revalideren en daarna te integreren.
Jobspecifieke revalidatie
De ergonoom kan een brochure maken met informatie over de fysieke vereisten van het werk. Die kan men meegeven voor de therapeut zodat de revalidatie ook jobspecifiek kan gebeuren. De medewerker moet immers niet alleen herstellen van de lichamelijke klacht, hij moet ook voorbereid worden om terug het fysieke werk te kunnen doen. Met jobspecifieke revalidatie wordt de medewerker efficiënt voorbereid op een re-integratie. Dit kan bovendien helpen om herval te voorkomen.
Preventieprogramma rugpijn Fedris
Fedris biedt in België een interessant preventieprogramma lage rugpijn aan voor medewerkers die langer dan één maand afwezig zijn omwille van rugklachten. Het zijn 36 sessies van 2 uur in een revalidatiecentrum, die vergoed worden door Fedris, inclusief transportkosten. Dit is een mooie ondersteuning voor medewerkers met rugklachten om te voorkomen dat de lage rugpijn chronisch wordt. Voor het preventieprogramma is een akkoord nodig van de behandelende arts en de bedrijfsarts. Het is best om de medewerker zo snel mogelijk te informeren tijdens een contact en hiermee te starten.
4. Re-integratie
Re-integratiebeoordeling
Tijdens en na de revalidatie kan er terug richting werk gekeken worden. Re-integratie is dan het terugkeren, liefst naar het oorspronkelijk werk. Mogelijkheden van aangepast werk of de nodige aanpassingen aan de werkpost worden duidelijk door de capaciteiten van de medewerker te matchen met de vereisten van de job. Een risicoanalyse ergonomie is daarbij een onontbeerlijke hulp. Een dergelijke beoordeling van de werkpost maakt ook onderdeel uit van een formeel re-integratietraject, zoals beschreven in het KB re-integratie. Bij een informeel traject vervult een bezoek voorafgaand aan de werkhervatting dezelfde rol.
Multidisciplinair overleg
De opvolging van afwezige medewerkers gebeurt best in een multidisciplinair overleg met HR, preventie en directie. Dit staat ook vermeld in het KB re-integratie. De ergonoom speelt hierin een belangrijke rol bij fysieke klachten. De ergonoom kent immers het beste de werkplek en de fysieke eisen van de job. Hij is op de hoogte van eventuele aanpassingen aan de werkplek of de mogelijkheden van aangepast werk. De arbeidsarts beslist dit voor het individu, maar de ergonoom kan zorgen voor een systematische aanpak binnen de onderneming.
Aangepast werk
Wanneer de oorspronkelijke job (tijdelijk) niet meer mogelijk is, zal de risicoanalyse ergonomie zichtbaar maken welke functies wel nog zouden kunnen binnen de onderneming. Een matrix met taken en belasting laten toe om medewerkers op een structurele manier te re-integreren. Deze dient de ergonoom ook vooraf af te stemmen met de operaties omdat ze uiteindelijk het aangepast werk moeten organiseren. Daarna kan de arbeidsarts aangepast werk voorschrijven, dat de leidinggevenden in praktijk ook effectief kunnen toepassen. Ergonomie is daarin de sleutel door welzijn en prestatie in evenwicht te brengen.
Loopbaanbegeleiding
Wanneer fysiek werk niet meer mogelijk is, dan komt de optie van ander werk op de agenda. Medewerkers die fysiek werk doen, zijn vaak laaggeschoold, waardoor ander dan fysiek werk niet altijd evident lijkt. Loopbaanbegeleiding kan hen helpen om hun interesses te ontdekken en om hun capaciteiten verder te ontwikkelen. Intern en extern oriënteren bieden ook hun mogelijkheden om een re-integratie op de werkvloer te laten slagen. Op de arbeidsmarkt zijn er mogelijks ook interessante jobs die beantwoorden aan de mogelijkheden van de medewerker.
Ergonomie bij re-integratie biedt vele mogelijkheden die preventief beginnen bij nieuwe werkposten, het verbeteren van bestaande werkposten, jobspecifiek revalideren en aangepast werk naar taken, inhoud en uren. De rol van ergonomie bij re-integratie start bij preventie.
Lees ook:
KB re-integratie – WAI – huis van werkvermogen – werkbaar werk – oudere werknemers – langer werken – zwaar werk