Feiten en fabels

Feiten en fabels over ergonomie

Ergonomie kent vele gezichten met veel feiten en fabels. Hieronder volgen een aantal veelgenoemde stellingen. Kan jij de feiten en de fabels over ergonomie onderscheiden?

Ergonomie is preventie van fysieke overbelasting

Fabel. Ergonomie is het optimaliseren van het welzijn van de mens en de globale prestatie van het systeem. Dat zijn twee positieve formuleringen. Toch wordt ergonomie vaak gezien als preventie van klachten aan het bewegingsapparaat of ligt de focus op het verminderen van ergonomische gevaren. Dat zijn negatieve begrippen. Dat is nochtans het wettelijk kader waarin we werken in België. Paradoxaal genoeg, van zodra het gaat over een systeemontwerp, noemen we het vaak niet meer ergonomie. Toch moet ergonomie die meerwaarde juist meer in de verf zetten.

Ergonomie verbetert de kwaliteit

Feit. Ergonomie verbetert de productiviteit en kwaliteit. Deze toegevoegde meerwaarde moet de ergonoom meer uitspelen om partners te zoeken. Voor gezondheid en absenteïsme zijn we een relevante partij voor de HR professional. Dat zou ook voor engineering en kwaliteit moeten zijn. Een participatief ergonomieprogramma gaat gepaard met 20% meer productiviteit. Een volledig verstelbare werkpost levert minder fouten en een betere kwaliteit op. Bij Volvo bleek dat aan werkposten met een hoog ergonomisch risico, er 3 tot 4 keer zoveel fouten werden gemaakt.

Klachten aan bewegingsapparaat zijn maatschappelijke kost

Feit. In een lijst van kosten aan de maatschappij prijkt lage rugpijn op plaats zes. Dat is vlak na HIV en voor malaria. Toch is er nog nooit iemand aan de deur gekomen om geld in te zamelen voor onderzoek naar ergonomie. Nog een andere statistiek toont aan de rug- en nekpijn de oorzaak nummer één zijn voor het leven met een beperking in het dagelijks leven. In België verzekert de sociale zekerheid een goed opvangnet voor deze mensen. Langs de andere kant neemt dit wel de prikkel weg bij bedrijven om aan preventie te doen op vlak van ergonomie.

Herhaling is de primaire risicofactor voor overbelasting

Fabel. Fysieke overbelasting ontstaat vaak door een combinatie van houding, kracht en herhaling. De meest doorslaggevende biomechanische factor is echter niet de herhaling, maar de kracht. Het zijn de grote krachten of zware gewichten die de grootste belasting betekenen. De factor kracht blijkt zo drie keer meer bepalend te zijn dan houding. Houding is op zijn beurt dan weer drie keer zo bepalend dan de frequentie of herhaling. In de preventie moet dus vooral ingezet worden op het vermijden van hoge krachten en verbeteren van de houding.

Exoskeletons verminderen klachten aan bewegingsapparaat

Fabel. Exoskeletten maken een snelle evolutie door, er wordt volop ontwikkeld en geëxperimenteerd. Ondanks de belovende laboresultaten, zijn de effecten in praktijk niet altijd even éénduidig. Exoskeletten werken voor één gewricht en verminderen daar de lokale belasting. Toch is een daling in klachten aan het bewegingsapparaat nog niet aangetoond. Er is een verschuiving van de fysieke belasting over het lichaam, er gebeuren meer fouten en er is een cardiovasculaire impact. De gevolgen voor productie, uithouding, subjectief ongemak,… zijn dan weer gemengd. Een exoskelet neemt dus de nood aan een goed ontwerp niet weg.

Tiltechnieken hebben geen effect op klachten aan bewegingsapparaat

Feit. Hoewel de opleidingen tiltechnieken in België goed zijn ingeburgerd, hebben ze weinig preventieve meerwaarde. Een gewicht tillen met een gebogen rug of met gebogen benen, maakt weinig verschil in de druk- en schuifkrachten op de tussenwervelschijven. Dichtbij de last gaan staan had bijvoorbeeld meer effect. Professionele tillers zoals gewichtsheffers daarentegen gaan toch wel de sterke beenspieren benutten.

Een werknemer moet stretchen zoals een topsporter

Fabel. Een stretchprogramma heeft helaas geen effect op het verminderen van klachten aan het bewegingsapparaat. Het is ook duur. Als je de tijd telt die nodig is voor een degelijke stretching zoals een topsporter, dan betekent dit een grote kost naar werktijd en productiviteitsverlies. Na het stretchen neemt bovendien de maximale kracht af en neemt de reactietijd toe. Stretching verandert dus meer de hersenen dan dat het de spieren verandert.

Jobrotatie is effectief om de fysieke belasting te verdelen

Fabel. Een veel gebruikte maatregel in ergonomie is jobrotatie. Dit zou de fysieke belasting meer gelijk verdelen over meerdere mensen. Dat blijkt echter niet het geval te zijn. Wanneer men drie werkposten met een laag, gemiddeld en hoog risico met elkaar laat roteren, dan zullen alle mensen klachten aan het bewegingsapparaat ontwikkelen. De mensen die geen last hadden, zullen last krijgen. Door iedereen aan de hoog risicovolle werkpost bloot te stellen, doet men meer kwaad dan goed.

Hoewel de eerste feiten en fabels gaan over de brede betekenis van ergonomie, gaan de latere stellingen toch over de preventie van klachten aan het bewegingsapparaat. Daar blijken veel voorgestelde oplossingen weinig effect te hebben. Ergonomie moet meer inzetten op participatieve programma’s (ontwerp en analyse). Toch is het een illusie om impact te hebben op alle klachten van het bewegingsapparaat. Beter is te focussen op de werkgerelateerde klachten aan de hoog risicovolle werkposten. Dat zou onderzoek beter ook doen, maar dan is eerst een risicoanalyse nodig.

Bron: Webinar HumanTech 2020. Ergonomics Truths and Myths: what you need to know.