Hoe dragen kinderen
best hun schooltas
Motmans R. 2004 Stimulus 29 (3): 231-243
Het
dagelijks dragen van een schooltas is een zware belasting
voor de rug van studenten en scholieren. Het gewicht, de duur
van het dragen en de draagwijze spelen hierin een belangrijke
rol. Daarom werden zuurstofverbruik, houding, longfunctie,
rompspieractiviteit, voetkrachten en het subjectief ervaren
comfort vergeleken tussen de verschillende draagwijzen.
Fysiologische
belasting
Het gewicht van de schooltas wordt best symmetrisch en zo
dicht mogelijk bij het lichaamszwaartepunt gepositioneerd.
Een boekentas die in één hand gedragen wordt,
is daarom de minst efficiënte draagwijze. Met de last
ter hoogte van de romp zoals bij een rugzak ziet men de minste
toename in zuurstofverbruik. Een schoudertas scoort tussenin.
Het te dragen gewicht bevindt zich dichter bij het lichaamszwaartepunt
vergeleken met een boekentas, maar is toch asymmetrisch ten
opzichte van een rugzak.
De
rugzak als meest efficiënte draagwijze vergeleken met
een boeken- en schoudertas.
Houdingsafwijkingen
Bij het dragen van een gewicht zal er steeds een compenserende
houdingsafwijking optreden die weg gericht is van de last.
Typisch voor het dragen van een rugzak is zo een voorwaartse
buiging van de romp. Met een schoudertas wordt een zijwaartse
afwijking van de rug en schouders vastgesteld. Wanneer kinderen
echter slechts één band van hun rugzak dragen
zal ook deze laterale deviatie optreden. Het is daarom belangrijk
om de schooltas steeds op beide schouders te dragen. Een deel
van de scholieren echter dragen hun rugzak vaak op één
schouder (rugzak of schoudertas).
Met
slechts één schouderband buigt de rug naar voor
en opzij.
Gewicht
Een gewicht van 10% het lichaamsgewicht (LG) wordt vaak vooropgesteld
als maximale gewichtslimiet voor een rugzak. Verschillende
onderzoeken vinden inderdaad dat bij 10% LG de lichaamshouding
van scholieren niet significant verschilt van de onbelaste
toestand, terwijl dit voor 15% LG wel het geval is. Bij Vlaamse
scholieren echter heeft tachtig tot negentig procent van de
studenten een schooltas zwaarder dan 10% LG. Eén op
tien draagt zelfs een last van meer dan 20% LG. Er zijn dus
ook inspanningen nodig om het gewicht van de schooltassen
zo laag mogelijk te houden.
Longfunctie
Met een gewicht van 10% LG in een rugzak blijven de houding
en de ademhalingsparameters gelijk aan de onbelaste toestand.
Met een hoger gewicht gaan 10-jarigen duidelijk meer vooroverbuigen
en dit gaat gepaard met een toename in de ademfrequentie.
Op basis hiervan wordt ook de rugzak met één
schouderband dwars over de borst afgeraden. De longfunctie
daalt immers veel sterker vergeleken met een rugzak met twee
schouderbanden.
De
band over de borst belemmert de ademhaling.
Dynamische
spieractiviteit
Tijdens het onbelast wandelen vertonen de rugspieren een verhoogde
activiteit vlak voor elke voetlanding. Dit zorgt voor een
stabiele landing. Een buikzak verstoort dit normale patroon
het minst. Bij een rugzak daarentegen stijgt de buikspieractiviteit.
Ze helpen de rugspieren mee met het stabiliseren van de voorwaarts
gebogen romp zoals vastgesteld in de houdingsanalyse. Bij
de boekentas en schoudertas ziet men een uitgesproken asymmetrisch
patroon in de spierwerking. Wanneer het gewicht zich aan de
rechterzijde bevindt, zullen de spieren aan de linkerzijde
stevig opspannen, terwijl die aan de rechterzijde nauwelijks
activiteit vertonen.
De
buikzak en dubbelzak vertonen een natuurlijker stappatroon.
Voetkrachten
Door het dragen van een gewicht van 15% LG verandert
het gangpatroon bij kinderen. De dubbele steunfase duurt langer
en om de belasting beter te verdelen over de beide onderste
ledematen. Door het gewicht in de rugzak is de grootte van
de verticale krachten sowieso groter. De horizontale propulsiekrachten
zijn bij een dubbelzak wel beduidend lager dan bij een rugzak.
Subjectief
ervaren comfort
B ij de aankoop van een rugzak zal vooral een mooi uiterlijk
de keuze bepalen. Tijdens het gebruik zelf worden toch meer
functionele kenmerken op prijs gesteld. Gescheiden compartimenten
zorgen ervoor dat de inhoud niet kan verschuiven. Zo kunnen
ook de zwaarste benodigdheden zoals een A4 map of een laptop
het dichtst tegen de rug geplaatst worden. Een verstevigde
achterkant heeft de voorkeur omdat dit steun biedt voor de
lage rug. Kussentjes laten ook nog eens ventilatie toe. Een
heupband positioneert de last op de juiste hoogte en vermindert
de druk op de schouders of in de okselholte. De schouderbanden
moeten ook voldoende breed en makkelijk af te stellen zijn.
Wanneer deze te smal zijn gaan ze al snel in de schouders
snijden, wat helemaal niet comfortabel ervaren wordt. Een
rugzak wordt best op de heup of taille gedragen en dus niet
te hoog opgetrokken op de schouders, maar wel goed aangespannen.
Een rugzak met
compartimenten, heupband, verstevigde rug en brede schouderbanden.
hoe
schooltas dragen
-
gewicht
boekentas
- ergonomische
rugzakken -
dubbelzak
- schooltassen
- schoolmeubilair
- hoge
schoolbanken - schoolmeubilair
op maat - norm
schoolstoelen
- rugschool
