---

 

De gewoonte van een goede of slechte zithouding leert men reeds op jonge leeftijd. Schoolmeubilair dat niet aangepast aan de lichaamsmaten van de kinderen lokt voorovergebogen en onderuitgezakte zithoudingen uit. Na zovele jaren op school valt een slechte gewoonte nog moeilijk af te leren. Dit duidt op het belang van ergonomisch verantwoord schoolmeubilair.

 

 

Realiteit

In de Belgische scholen variëren de hoogtes van het schoolmeubilair meestal per leerjaar. De afmetingen zijn echter vaak niet gebaseerd op antropometrische gegevens. Voor kinderen uit het vierde leerjaar is een schoolbank van 72 cm hoog geen uitzondering. Dat is even hoog als een standaard computertafel voor volwassenen. Dit verklaart waarom gemiddeld 40% van de leerlingen niet met de voeten aan de grond kan of 17% onvoldoende beenruimte heeft [1]. De afmetingen van het meubilair zijn aan bezinning toe!?

 

Soorten schoolmeubilair

Sommige fabrikanten hebben een inhaalbeweging ingezet en bieden ook verstelbaar schoolmeubilair aan. Dit is een hele evolutie vergeleken met de klassieke tafels en stoelen, waar éénzelfde maat moet passen voor de grote, kleine, dikke en dunne leerlingen. De Europese norm NBN-EN 1729 (2006) geeft de aanzet tot acht verschillende hoogtes van het meubilair in functie van de lichaamslengte van de kinderen. Om verwarring te vermijden is elke tafel en stoel duidelijk gecodeerd met een kleur. Een hellend schrijfvlak zorgt ervoor dat romp en nek minder voorovergebogen worden [2].

 

Verschillende groottes van het meubilair, duidelijk gecodeerd met een kleur.

 

Horizontaal versus open heuphoek zitten

Binnen het gamma van verstelbaar schoolmeubilair zijn er twee varianten te vinden. Het horizontaal zitten gaat uit van een hoek van 90° in de knieën en ellebogen. Daarnaast bestaat er veel hoger meubilair, waarbij het zitvlak sterk naar voor toe afhelt. In een realistische klassituatie werd vastgesteld dat kinderen dit schoolmeubilair verkiezen [3]. Ook de zithouding is beter en toont meer afwisseling [4]. De leerlingen kunnen immers variëren tussen twee houdingen: een voorwaartse positie tijdens het lezen en schrijven en een achterwaartse positie met de rug tegen de leuning en met de voeten op de voorziene steun [5]. Ook leerkrachten stellen het hogere schoolmeubilair op prijs omdat ze dan niet telkens moeten vooroverbuigen bij het helpen van leerlingen.

 

Actief voorwaartse houding kan afgewisseld worden met een passief achterwaartse houding.

 

Dynamische klasinrichting

De grote boosdoener voor de rug is het langdurige en statische karakter van het zitten in de klas. Om dit te doorbreken, moet men verder durven kijken dan het schoolmeubilair. De inrichting van de klas kan ook houdingsafwisseling uitlokken. Het raadplegen van de computers gebeurt dan bijvoorbeeld al staand, een leeshoek laat een meer liggende houding toe, geregeld een bewegingspauze prikkelt lichaam en geest, enz...

 

Geschiedenis

Tot de 19^de eeuw bestonden er geen echte schoolbanken. De leerlingen gebruikten een soort primitief schrijfkastje en er werd geschreven op een afwasbare schrijflei met griffel. Hoewel het woord “ergonomie” in 1874 nog niet bestond, werden toch bij wet negen verschillende groottes van schoolmeubilair voorgeschreven voor kleuter- en lager onderwijs. In functie van het gestalte van de leerling, werden zit- en schrijfhoogte, hellingsgraad en distantie (afstand tussen stoel en tafel) voorgeschreven.

 

Figuren: Schoolmeubilair volgens Happel (eind 19de eeuw) en een schoolbank anno 2000.

 

De invoering van de rugleuning kwam iets later met de vrees dat dit gemakzucht zou bevorderen. In het model van Happel zijn de draaibare stoel en voetensteun in hoogte instelbaar, een steun aan de buik verhindert het vooroverbuigen…

 

Het is pas bij het begin van de eerste wereldoorlog in 1914 dat de schoolplicht in Beglië wordt ingevoerd. Vooral na de tweede wereldoorlog vindt het klassieke onderwijs zijn vaste vorm met strikte vakken, in strikte lokalen en strikte schoolbanken,... Wat het schoolmeubilair betreft komt er een duidelijke breuklijn In de jaren ’60-’70, zowel in ergonomie als in vormgeving. Deze evolutie was gerelateerd aan een nieuwe pedagogische trend, die groepswerk, ervaring, discussie en zelfstudie van de leerlingen stimuleerde. De zware logge banken werden vervangen door lichte, snel verplaatsbare, schakelbare tafels. Ergonomie verdween daarbij naar de achtergrond. Brengt de 21ste eeuw terug verandering?

 

 

[2] NBN-EN 1729. Chairs and tables for educational institutions - functional dimensions. European Standard. European Committee for standardisation CEN 2006.

[3] Aagard-Hansen J, Storr-Paulsen A. A comparitive study of different kinds of school furniture. Ergonomics 1995; 38 (5): 1025-1035.

[4] Motmans R. 2006 Evaluation of three types of school furniture according to EN 1729. Proceedings of the 16th World Congress on Ergonomics, Maastricht.

[5] Mandal AC. The correct height of school furniture. Human Factors 1982; 24 (3): 257-269.

 

 

---

hoe schooltas dragen - gewicht boekentas - ergonomische rugzakken - dubbelzak - schooltassen - schoolmeubilair - hoge schoolbanken - schoolmeubilair op maat - norm schoolstoelen