Handgereedschap
Professioneel gebruik van handgereedschap kan leiden tot lichamelijke
klachten door langdurige overbelasting. Anderzijds zijn er
huis-, tuin- en keukenproducten, die minder intensief gebruikt
worden. Toch worden ook hier ergonomische principes toegepast
vanuit het oogpunt van comfort en gebruiksgemak. De risicofactoren
die op lange termijn klachten geven, zijn dezelfde uitlokkers
van ongemak op korte termijn.
Herhaling
Onnatuurlijke
polspositie
Handkracht
Lokale
druk
Trillingen
Herhaling
In veel beroepen moeten vaak dezelde bewegingen elke dag opnieuw
frequent herhaald worden. Typen aan een snelheid van 60 woorden
per minuut, betekent aan het einde van de werkdag meer dan
5 ton druk per vinger. Ook hobby's en het huishouden dragen
hun steentje bij: snijden, koken, naaien, zagen, internetten,
videogames, viool spelen,... Wanneer op het einde van de dag
alle handbewegingen worden opgeteld, is de herhaling vaak
heel hoog. Oplossingen hiervoor zijn automatisering,
de efficiëntie verhogen en het juiste gereedschap selecteren.
Het principe van automatisering wordt veelvuldig toegepast bij
handgereedschap voor zowel professioneel als voor thuisgebruik.
Efficiënte gereedschappen zijn bijvoorbeeld grasmachines
met verschillende maaibreedtes en vermogens in functie van
de oppervlakte. Het materiaal van verfrollen wordt gekozen
in functie van het materiaal dat geverfd moet worden en zal
het werk vlotter laten verlopen.
Onnatuurlijke
polspositie
De carpale tunnel is de ruimte in de pols waar spieren, pezen,
bloedvaten en zenuwen doorlopen. De druk in deze tunnel is
het laagst met de pols in een neutrale positie, de hand ontspannen
met gebogen vingers en de voorarm in een middenstand zoals
men elkaar een hand geeft. Afwijkingen van deze houding zullen
de carpale tunnel doen vernauwen, waardoor de druk toeneemt.
Een stelregel om dit risico te vermijden is "buig
het handgereedschap in plaats van de pols".
Handkracht
Gewicht
Om repetitieve handbewegingen te verminderen zijn er talrijke
handgereedschappen die elektrisch of pneumatisch aangedreven
zijn. Vaak betekent dit een sterke toename in gewicht. Dit
vraagt extra spierkracht om de tool te dragen, het precies
positioneren en te stabiliseren. In de eerste plaats probeert
men een tool zo licht en compact mogelijk
te ontwerpen. Ook de balans van een product
verdient de nodige aandacht. Een apparaat wordt best vastgenomen
ter hoogte van zijn zwaartepunt. Dit kan men bekomen door
ofwel de handgreep te verplaatsen (kruimeldief), ofwel de
gewichtsverdeling van de tool aan te passen (boormachine).
In industriële omgeving bestaan er ophangsystemen
zodat de tools met minimale kracht gebruikt kunnen worden.
Vergelijkbaar is voor een groenwerker het harnas waaraan de
bosmaaier ophangt, onmisbaar geworden.
Wrijving
tussen hand en tool
De wrijvingscoëfficient tussen het materiaal van het
handvat en huid heeft ook zijn invloed op de uitgeoefende
handkracht. Rubber heeft een goede wrijving met de huid zodat
een rubberen handvat minder kracht vereist.
Bij droge handen is er geen voordeel voor een handvat met
textuur. Vermijd textuur, tenzij deze een
functie heeft.
Grijpwijze
Om de nodige handkracht te reduceren is een krachtgreep
te verkiezen boven een precisiegreep tussen de toppen van
de vingers. Het is ook beter de kracht uit te oefenen loodrecht
op het handvat dan paralel. Een metaalzaag met de
handgreep dwars op het zaagblad vereist dus minder kracht
dan met de handgreep in het verlengde van het zaagblad. Kleine
tandjes maken het werk ook efficiënter.
Grijpwijdte
De aanbevolen grijpwijdtes variëren in functie van de
specifieke taken. Als algemene richtlijn bedraagt de diameter
van een cilindervormig handvat best rond de 4 cm
wanneer een duw- of wrijvingskacht geleverd moet worden (hamer,
elektrische tandenborstel). Voor rotatiekracht is de doorsnede
best nog iets groter tot 7 cm (chocopot). Voor precisiegrepen
geldt zo een optimale diameter van 1,6 cm (pen, tandenborstel).
Zo werken de spieren op hun meest optimale lengte, waarop
ze het meeste kracht kunnen leveren.
Handschoenen
Handschoenen zijn een zeer goed middel om de hand te beschermen
en torsiekrachten te weerstaan, maar heeft ook nadelen. Doordat
het gevoel vermindert, zal de gebruiker het handvat steviger
gaan vastgrijpen. Handschoenen verhogen de nodige grijpkracht,
terwijl de maximale handkracht juist vermindert. Bij het ontwerp
van handgereedschappen moet rekening gehouden worden bij het
gebruik van handschoenen, door extra ruimte aan het
handvat te voorzien.
Lokale
druk
Rechtstreekse druk op de duimmuis kan een zenuw afknellen
met bijhorende klachen. Scherpe randen of voorgeprofileerde
handvatten liggen nooit goed in de hand. De drukverdeling
in de hand wordt verbeterd door voldoende lange
handgrepen. Voor houden, trekken en duwen is een ronde
of ovale doorsnede van het hanvat aanbevolen. Een
hoekig handvat zoals bij een schroevendraaier is enkel zinvol
wanneer draaikrachten moeten uitgeoefend worden. Om de handkracht
gelijkmatig over alle vingers te spreiden is het voordeliger
om handvaten lichtjes gekromd te ontwerpen.
Trillingen
Een trillend werktuig vereist een grotere handkracht om het
te kunnen vasthouden en te stabiliseren. Spieren die blootgesteld
worden aan vibraties vertonen reflexmatig een verhoogde spanning.
Andere reden is dat de gevoeligheid van de hand vermindert
door trillingen. Hetzelfde geldt voor schokken. Door een juiste materiaalkeuze
of bekleding met rubber, kan de trilling
deels geabsorbeerd worden. Een houten handvat aan een hamer
vangt beter de schokken op dan een handgreep uit staal. Tennisracketten
uit grafiet leveren een goede trillingsdemping, zeker ten
opzichte van de aluminium. Het handvat is dan ook nog eens
bekleed met een combinatie van vilt, polyurethaan en aan anti-schokgel.
Andere oplossing is de trillingsbron te isoleren van het handvat.
Bij een grasmachine of boor is het handvat verbonden via een
absorberend koppelstuk met de aandrijving. Trillingsdempende
handvatten zijn bij handgereedschappen zoals drilboor,
slijpschijf of kettingzaag een must.
overzicht
-
hamer
-
heggenschaar -
kappersschaar
- knijptang
- metaalzaag
-schuurmachine
- sneeuwschep
- snoeischaren
- snoeizaag
- stofzuiger
- tennisracket
- vleeshaak
- vleesmes
