De
ergonomische bureaustoel...what's in a name!?
Over de "ergonomische" bureaustoel is al heel wat neergeschreven,
op de markt zijn er veel verschillende modellen te vinden
en in de literatuur evenveel theorieën. Een impressie...
Open
heuphoek versus horizontaal zitten
Verschillende
taken lokken verschillende zithoudingen uit. Lezen en schrijven
gebeurt vooral voorwaarts, telefoneren en vergaderen achterwaarts.
Typen blijkt voorwaarts en in een middenpositie te gebeuren.
Beeldschermwerkers werken zo in totaal ongeveer de helft van
de tijd voorwaarts zonder ruggesteun, de andere helft gesteund
tegen de rugleuning. Een goede bureaustoel volgt de bewegingen
van zijn gebruiker en moet dus over een kantelbare zitting
beschikken om voor al deze taken een goede zithouding toe
te laten. De hoek tussen de rug en de bovenbenen moet namelijk
steeds groter zijn dan 90°, een open heuphoek. In de achterwaartse
positie maakt een rugleuning deze hoek mogelijk. Bij voorwaarts
gerichte activiteiten zullen de benen moeten kunnen afhangen
om een voldoende grote hoek tussen rug en bovenbenen te bekomen.
Uitgaan van één ideale houding, achterwaarts
met de rug gesteund, is theoretisch wel het minst rugbelastend,
maar in de praktijk niet altijd haalbaar omdat de taak dus
de houding bepaalt. Anders kunnen we beter al liggend werken,
dan is de belasting op de rug nog lager.
Bewegingsmechanismen
Statisch
in éénzelfde positie zitten zorgt voor constante
rek op ligamenten en druk op tussenwervelschijven. Onder het
motto "de beste houding, is de volgende houding"
zijn er daarom verschillende bewegende stoelen op de markt.
De oudste variant had een horizontale zitting waarbij de rugleuning
naar achter kon veren. Omdat hierdoor schuifkrachten ontstonden,
werd een bureaustoel met synchroonmechanisme bedacht. Wanneer
de ruggesteun achterwaarts beweegt, zal de zitting in een
vaste verhouding meekantelen. Een ratio 2:1 betekent dus dat
als de rugleun 2° naar achter beweegt, dit voor de zitting
1° is. Voor de activiteiten in een achterwaartse of middenpositie
is dit een goede oplossing. Typen gebeurt echter ook vaak
voorwaarts. De zitting moet dus ook naar voor kunnen kantelen
zodat een open heuphoek mogelijk is. Een kantelstoel laat
dit toe. De zitting en rugleuning staan in een vaste hoek
en het geheel kan naar voor of naar achter kantelen. Ook een
multidynamische stoel biedt een oplossing. De zit en rug kunnen
hier onafhankelijk van elkaar bewegen. Wanneer men voorwaarts
werkt, komt men veelal los van de rugleuning en kantelt het
zitvlak naar voor, waardoor de benen kunnen afhangen. Achterwaarts
zullen zitting en rugleuning naar achter bewegen. Oh ja, er
bestaan ook nog aangedreven bewegingsmechanismen, die de zitting
automatisch links-rechts laten draaien...
Rugondersteuning
Een
rugsteun is een goede zaak. Hoe verder deze naar achter kantelt,
hoe lager de belasting op de rug zal zijn. Dit is vooral tot
een hoek van 110°. De bewegende stoelen laten dit over
het algemeen toe. Een ander belangrijk element is specifiek
de lage rugsteun. Een bolle steun biedt het meeste ondersteuning
aan de holle kromming van de lage rug. De hoogte van de rugleuning
moet zo ingesteld worden dat de steun aan de lage rug goed
zit. De hoogte of grootte van de rugleuning verschilt ook
vaak, maar deze is minder belangrijk. Een lage leuning laat
de schouderbladen vrij zodat de armen veel bewegingsvrijheid
hebben. Een middelhoge rugleuning tot aan de schouders biedt
meer comfort. Een nek- of hoofdsteun hebben bij een bureaustoel
weinig functionele meerwaarde.
Ook
de armen worden best ondersteund zodat dit gewicht niet inwerkt
op de rug. Wanneer de werktafel geen steun toelaat, zijn armsteunen
nodig. De hoogte moet dan ingesteld kunnen worden.
Omgeving
Maar
zelfs de beste stoel verliest zijn voordelen wanneer de werktafel
te laag staat of het beeldscherm te hoog. De omgeving moet
mee aangepast zijn aan de individuele gebruiker. Ergonomie
gaat dus verder dan alleen de stoel op zich. De hele omgeving
speelt mee en dan zullen er compromissen gesloten moeten worden.
Er is zo bijvoorbeeld al een verschil tussen de optimale schrijf-
en typhoogte. Om te schrijven staat de tafel best 3-5 cm boven
ellebooghoogte. Bij het typen mag dit lager zijn, te meer
omdat de hoogte van het klavier het werkvlak al verhoogt.
Of nog, voorwaarts zitten met een open heuphoek vraagt een
zithoogte boven de knieholtehoogte, anders kunnen de benen
niet afhangen. Anderzijds wil men wel met de voeten aan de
grond kunnen wanneer men achterwaarts in zijn bureaustoel
leunt. "Ideaal" is dus makkelijk gezegd, maar bijna
nooit het geval bij zitten. Waarschijnlijk daarom dat wetenschappelijke
onderzoeken ook geen eenduidig beeld kunnen scheppen voor
de praktijk.
Ook
verlichting of weerkaatsing op de beeldschermen kunnen de
zithouding beïnvloeden. De bureau loodrecht op een venster
plaatsen, algemene verlichting van 500 lux voor het lezen
van documenten en eenzelfde helderheid op scherm, toetsenbord
en directe omgeving zijn al enkele belangrijke tips.
Zitdrukverdeling
Een
voldoende dik kussen vangt de drukkrachten op het zitvlak
op. Dit geeft bij de huidige bureaustoelen geen problemen.
Een verstelbare zitdiepte met een afgeronde voorkant kan het
zitoppervlak nog individueel aanpassen. De schuifkrachten
zijn wel een ander aandachtspunt. Bij het voorwaarts zitten
onder open heuphoek, hangen de benen wat af. Doordat veel
houdingsafwisseling mogelijk is, valt wel te betwijfelen of
dit enig ongemak geeft.
Besluit
Een
ergonomische bureaustoel is dus steeds een individuele oplossing
van de stoel in functie van de uit te voeren taken en in relatie
tot de omgeving. En dan moet je de stoel ook nog eens correct
afstellen op de lichaamsmaten van de gebruiker. Bij de grote
fabrikaten van bewegende bureaustoelen zijn er geen echt slechte,
maar ook niet dat er één de beste is. Ze voorzien
ook verschillende soorten bureaustoelen die aansluiten bij
specifieke activiteiten.
bureaustoel
- busbestuurderzetel
-
fietszadel
- kappersfiets
- kniestoel
- rolstoelkussen
- schoolmeubilair
- schoolstoel
- treinzetel
-
vliegtuigzetel
-
zitballen
