Effect dynamisch zitten op spieractiviteit

Dynamische bureaustoelen worden standaard aanbevolen als “ergonomisch”. In dit literatuuroverzicht wordt echter geen effect gevonden van dynamisch zitten op de spieractiviteit van de rompspieren [1]. Vijf studies stelden eenzelfde spierwerking vast als op een vaste stoel, twee studies stelden een hogere activatie vast, die gepaard ging met meer ongemak. Wat doet de ergonomie hiermee?

Wat is dynamisch zitten?

Dynamisch zitten kan men bekijken op drie niveaus. Op microniveau zouden kleine verplaatsingen van het lichaamszwaartepunt zorgen voor drukverschillen op de tussenwervelschijf en de rompstabiliserende spieren aanspreken. Het mesoniveau gaat dan over houdingsafwisselingen tussen actief (zonder rugleuning) en passief (met rugleuning) zitten, waardoor spieren de kans krijgen om uit te rusten. Op macroniveau wordt de zittende houding verlaten, wat zorgt voor beweging op het werk.

Rugleuning is positief

Een conclusie van de review is dat de aanwezigheid van de rugleuning meer bepalend is voor de gemeten spieractiviteit dan het wel of niet dynamische karakter van de stoel. Dat sluit aan bij het dynamisch zitten op mesoniveau, waarbij men inderdaad een voordeel kan verwachten voor de oppervlakkige of globale rompspieren na een langere tijd zitten. De duur van de metingen varieerde echter tussen 5 minuten en 3 uur. Dat is toch wel kort vergeleken met een acht uur durende werkdag en in het licht van spiervermoeidheid.

Stabiliserende spieren

In vier studies werd een zitbal of luchtgevulde zitwig gebruikt, wat dynamisch zitten op microniveau betekent. De dieper gelegen stabiliserende spieren waren echter niet opgenomen in de vermelde onderzoeken, die oppervlakte EMG gebruiken. De auteurs zelf werden gefinancierd door een nieuw dynamisch zitmeubel (Backapp). Daarbij vonden ze wel een lagere spierwerking voor de stabiliserende Multifidus in de lage rug [2]. In een latere studie werd de lagere spieractiviteit van m. Multifidus echter niet bevestigd. De proefpersonen werkten aan een laptop op tafelniveau [3]. De sterk gebogen nek heeft mogelijks ook zijn invloed op de lage rug. Een gecontroleerde omgeving met de bovenrand van de laptop op ooghoogte was beter geweest.

Open heuphoek

Een andere opvallende eigenschap van het nieuwe zitmeubel (dynamische zadelstoel) is de grote open heuphoek. In de literatuurstudie was deze factor echter niet gestandaardiseerd. Dat betekent dat proefpersonen op een zitbal konden zitten met het bekken op kniehoogte. Rompstabilisatie begint echter met een neutrale houding van de rug en dat is een voorwaarde om effect te kunnen verwachten van een dynamisch zitelement. De open heuphoek is een belangrijke factor voor een goede zithouding [3].

Besluit

Onderzoek naar zitten en rugbelasting blijft een moeilijk gegeven omwille van de verschillende beïnvloedende factoren: open heuphoek, dynamisch zitten, rugleuning en omgeving. Alles moet kloppen. Een dynamische bureaustoel, verstelbare tafel en de opstelling door een ergonoom blijft waarschijnlijk toch wel overeind.

 

[1] O’Sullivan K, O’Sullivan P, O’Keeffe, O’Sullivan L, Dankaerts W. 2013 The effect of dynamic sitting on trunk muscle activation: a review. Appl Ergon 44: 628-635.

[2] O’Sullivan K, McCarthy R, White A, O’Sullivan L, Dankaerts W. 2012 Can we reduce the effort of maintaining a neutral sitting posture? A pilot study. Man Ther 17(6): 566-71.

[3] O’Sullivan K, McCarthy R, White A, O’Sullivan L, Dankaerts W. 2013 Lumbar posture and trunk muscle activation during a typing task when sitting on a novel dynamic ergonomic chair. Ergonomics 55 (12): 1586-1595.