Langdurig staand werken: evalueren en voorkomen

 

---

 

Langdurig staand werken kan aanleiding geven tot een aantal gezondheidsklachten. Het gaat voornamelijk om lage rugklachten, vermoeidheid in de benen, spataders, nachtelijke beenkrampen,... Er wordt een duidelijk verband gevonden tussen de tijd die men staat en de symptomen. De rugklachten bij werknemers die staand werk verrichten zijn meer uitgesproken dan bij diegenen die zittend werk doen. De oplossingen moeten er op gericht zijn deze statische belasting te doorbreken en mogelijkheden tot herstel te creëren.

 

Risico-evaluatie
De wetgeving rond werk- en rustzitplaatsen verplicht bij langdurig staan dat er pauzes worden voorzien of dat het werk zittend kan uitgevoerd worden. In praktijk wordt het risico op overbelasting toegekend wanneer de werknemers langer dan 1 uur na elkaar moeten staan en in totaal meer dan 4 uur per dag. Onder "staan" wordt begrepen dat de werknemer op een vierkante meter blijft staan.

 

Groen	..< 1 uur continu staan en < 4 uur staan op dagbasis
Geel	..> 1 uur continu staan of > 4 uur staan op dagbasis
Rood	..> 1 uur continu staan en > 4 uur staan op dagbasis

 

Bij een verhoogd risico dienen preventiemaatregelen genomen te worden. Deze richten zich op drie doelen: staan verminderen, staan ontlasten en houding optimaliseren.

 

 

Preventiemaatregelen

 

- Pauzes
Een mogelijke oplossing die het KB "Werk- en rustzitplaatsen" oplegt zijn pauzes : een kwartier in de eerste daghelft en een kwartier in de tweede daghelft. Tijdens deze pauzes moeten de werknemers kunnen zitten.
Toch zijn meerdere kleine pauzes voordeliger op vlak van vermoeidheid dan één lange onderbreking. Interessanter zou zijn deze 15 minuten op te splitsen door na elk uur 5 minuten pauze te geven of een extra pauzes te voorzien.

 

- Zit/sta werkplek
Een andere optie die de wetgeving voorschrijft is een zit/sta werkplek zodat het werk zowel zittend als staand kan uitgevoerd worden. Dit is een goede optie wanneer de reikafstanden beperkt blijven (minder dan 45 cm). De beenruimte onder het werkvlak dient ook voldoende groot te zijn (minimum 75 cm hoog en 60 cm diep) om zittend werken mogelijk te maken. Indien dit niet het geval is, zal de rug langdurig gebogen of gedraaid worden en blijft de belasting hoog.

 

- Voetensteun
Een voetensteun bestaat uit een verhoging waarop afwisselend een voet geplaatst kan worden. De verandering van lichaamshouding betekent telkens een andere belasting op de rug. Door de buiging in de heup zullen de spieren in de lies meer ontspannen. De voeten worden ontlast door ze op een verhoog te plaatsen, wat bijdraagt tot een verhoogd comfortgevoel. Voor werksituaties wordt een verhoog van meer dan 10 cm en een lichte hellingshoek (0-15°) aanbevolen. De oppervlakte dient minimaal 35 x 45 cm te zijn. Bedoeling is afwisselend te staan op beide voeten, met linker voet op het verhoog en dan met de rechter voet erop, enz... lees meer

 

- Stasteun of zadelstoel
Een stasteun heeft zin wanneer zittend werk niet mogelijk. Bij het werken met een stasteun wort tot 60% van het lichaamsgewicht ondersteund en is opstaan relatief eenvoudig. De hydrostatische druk in de benen vermindert, waardoor de doorbloeding in de benen meer intact blijft. Aandachtspunt is wel dat de optimale werkhoogte bij een stassteun 10 cm lager ligt vergeleken met staand werken.
De stasteun komt het best tot zijn recht bij verstelbare werkhoogtes zoals kappersstoel, tandartsstoel, operatietafel, strijktafel, tekentafel,... In deze gevallen kan ook gedacht worden aan een zadelstoel. Met een rugleuning wordt de belasting op de rug nog verder verminderd. De werkhoogte ligt wel een stuk lager dan bij staand werk.

 

- Stamatten
De stamat of anti-vermoeidheidsmat is een kunststof mat, waarvan het oppervlak geprofileerd is met kleine bubbeltjes. De mat is zacht en onder invloed van het lichaamsgewicht kan deze inveren. Hierdoor neemt het pompeffect van de kuitspieren toe. Een ander voordeel is dat de drukbelasting op de hiel afneemt. De meeste studies over de impact van zachte vloermatten vinden een positief effect terug, namelijk een hoger subjectief comfortgevoel en verminderd vermoeidheidsgevoel ter hoogte van de onderste ledematen en de lage rug. lees meer

 

- Veiligheidsschoenen met zachte zool
Het gebruik van schoenen met een zachte zool kan het comfort tijdens staand werk vergroten. De binnenzool moet de voetgewelven goed ondersteunen, de buitenzool dient schokabsorberend en anti-slip te zijn. Schoenen met een zachte zool leiden tot half zoveel zwelling van de voeten en de krachten bij de hiellanding worden ook gehalveerd. Best neemt men de schoen één maat te groot om zwelling van de voet tijdens het staan toe te laten.

 

- Elastische kousen
Bij klachten van vermoeide benen kunnen elastische kousen ter beschikking gesteld worden. De kousen voorkomen spataders en zwelling van de voeten. Het bloed krijgt niet de kans om in de benen op te stapelen, het wordt steeds terug richting hart gepompt. Steunkousen uit de lichte en milde compressieklasse blijken reeds efficiënt te zijn op het werk. De elastische kousen met lichte druk worden aangeraden voor mensen die de hele dag werken in een statische houding (zitten of staan), de milde drukklasse voor medewerkers met specifieke klachten.

 

- Hoogte werkvlak
Ideaal gezien wordt bij werknemers van verschillende lichaamslengte een hoogteverstelbaar werkvlak voorzien. Een verstelbereik van tenminste 20 cm is hierbij noodzakelijk. Indien geen instelling mogelijk is, neemt men een gemiddelde hoogte. Zo kunnen de grootste en kleinste werknemers nog steeds met een rechte rug werken zonder de armen te moeten heffen. De richtlijn voor een vaste werkhoogte is 102 cm - hoogte van de werkstukken. Dit komt overeen met 10 cm onder de ellebogen van de gemiddelde Belgische werknemer.

 

- Diepte werkblad
Naast een goede werkhoogte speelt de reikafstand een bepalende rol voor de werkhouding. Handelingen die continu uitgevoerd worden (> 4x/min) gebeuren best binnen een zone van 30 cm tot het lichaam. Dit is op voorarmlengte afstand zodat de armen ontspannen naast het lichaam kunnen blijven hangen. Frequent uitgevoerde handelingen (2-4x/min) zijn aanvaardbaar tot op een reikafstand van 45 cm. Voor incidentele activiteiten (<2x/min) kunnen met een rechte rug uitgevoerd worden tot 60 cm van het lichaam. Met een goede hoogte van het werkblad moeten de armen niet te hoog geheven worden.

 

- Voetruimte en steunvlak dijen
Om dicht genoeg tegen het werkvlak te gaan aanstaan, is er voldoende voetenruimte nodig onder het werkvlak: minstens 15 cm hoog en diep. Op deze manier moet er niet onnodig ver gereikt worden. Om het vooroverbuigen in de rug zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk dat de werknemers tegen de band aan kunnen steunen/leunen. Indien nodig, zal een zacht oppervlak dit toelaten op een comfortabele manier.