Opstelling beeldschermwerkplek
Voeten
plat op de grond
De wetgeving verplicht voor beeldschermwerk een hoogte verstelbare
bureaustoel. Zo kunnen (bijna) alle werknemers met de voeten
plat op de grond rusten. Een voetensteun is in principe niet
nodig. Wanneer echter de tafel niet mee in hoogte regelbaar
is, zal de beeldschermwerker zijn zithoogte aanpassen zodat
hij op een goede typhoogte ten opzichte van zijn tafel zit.
De standaard vaste hoogte van een computertafel is 72 cm,
een gemiddelde waarde. Dit betekent dat kleinere werknemers
niet meer met de voeten op de grond kunnen steunen. Een voetensteun
kan dan als hulpmiddel gebruikt worden. Vanuit het standpunt
van ergonomie heeft elke werknemer naast een hoogte verstelbare
bureaustoel ook een hoogte verstelbare tafel nodig. Zo zal
de werknemer steeds met de voeten plat op de grond kunnen
zitten.
Zithoogte:
open hoek
Een klassieke bureaustoel heeft een vaste horizontale zitting.
De hoogte wordt dan zo ingesteld dat de bovenbenen horizontaal
komen of dat er geen onaangename druk aan de achterkant van
de bovenbenen is. Vermits de stoel niet meebeweegt zal de
werknemer steeds vanuit de rug bewegen. Men blijft namelijk
niet steeds in één houding zitten, maar wisselt
verschillende taken en zitposities af. Dynamische bureaustoelen
spelen hierop in. Dit heeft wel invloed op de zithoogte. Actieve
taken zoals schrijven, typen, muizen en lezen op het scherm
gebeuren vaak zonder rugsteun in een voorwaartse zithouding.
Om dan een goede rugpositie te behouden moeten de bovenben
licht kunnen afhellen zodat de hoek tussen rug en bovenbenen
voldoende groot blijft. De zitting van de dynamische bureaustoel
kantelt mee naar voor. Daarvoor moet de zithoogte wel iets
hoger dan kniehoogte ingesteld worden. Meer passieve taken
zoals telefoneren, denken en communiceren gebeuren meer achterwaarts.
Veelal kan de rugleuning mee naar achter kantelen wat een
ontspannen zithouding geeft. Opdat de voeten nog steeds de
grond zouden kunnen raken mag de stoel niet te hoog zijn.
De zitting bevindt zich best op knieholtehoogte.
Vermits actieve en passieve, voorwaartse en achterwaartse
activiteiten elkaar afwisselen gedurende een werkdag, zal
er compromis nodig zijn voor een optimale afstelling van de
zithoogte. Dit gebeurt op basis van de meest uitgevoerde taken.
Wanneer er vooral actief voorwaarts gewerkt wordt tijdens
de dag is een iets hogere instelling van de zithoogte aanbevolen.
Wanneer vooral de rugleuning gebruikt wordt is de regel van
bovenbenen horizontaal aangewezen.
Zitdiepte: vuist ruimte in kniekuil
Volgens het KB Beeldschermen is een bureaustoel met een niet
verstelbare zitdiepte toegelaten. Deze is dan best gebaseerd
op de kleinste gebruiker zodat iedereen voldoende ruimte heeft
in de kniekuil en onaangename druk wordt vermeden. Heel oppervlakkig
lopen daar bloedvaten en zenuwen. Langdurige druk kan aanleiding
geven tot bijvoorbeeld tintelingen of een slapend been. Daarom
is de zitting ook afgerond aan de voorkant. De Europese Norm
schrijft wel een aanpasbare diepte voor. Hoe meer de benen
ondersteund worden, hoe lager de zitdruk zal zijn. Als regel
kan gebruikt worden dat men een vuist moet kunnen plaatsen
tussen de rand van de zitting en de benen.
Steun lage rug: boven broeksriem
De hoogte van de rugleuning dient zo ingesteld te worden dat
de steun in de lage rug optimaal is. Een goede richtlijn is
dat het meest uitstekende of bolle deel van de rugleuning
vlak boven de broeksriem ondersteunt. Hier bevindt zich de
holle kromming van de lage rug, die tijdens het zitten zoveel
mogelijk bewaard dient te blijven. Bij de dynamische bureaustoelen
kan de rugleuning naar achter inclineren. Dit verlaagt de
belasting op de rug nog meer. Bedoeling is om dit bewegingsmechanisme
steeds los te laten staan, zodat houdingsafwisseling door
de stoel gestimuleerd wordt. De weerstand van het mechanisme
dient wel geregeld te worden in functie van het lichaamsgewicht,
zodat men niet naar achter valt of naar voor wordt geduwd
door de stoel.
Tafel op ellebooghoogte
Een juiste werkhoogte is afhankelijk van de taken die uitgevoerd
worden. Wanneer er vooral administratief werk wordt uitgevoerd,
komt de tafel best 3 tot 5 cm boven de ellebogen zodat de
armen goed ondersteund zijn. Bij éénzijdige
typen is een opstelling 2 cm lager dan de ellebooghoogte aanbevolen
in zit omdat de armen dan ontspannen langs het lichaam kunnen
hangen. Meestal wordt typen en administratief werk gecombineerd
zodat een compromishoogte aangewezen is. De bureautafel op
ellebooghoogte is dan een goede richtlijn.
Dit
veronderstelt een hoogte verstelbare tafel om alle mensen
op een gepaste hoogte te laten werken. Met een vaste standaardhoogte
van 72 cm is dit enkel voor "gemiddelde" mensen
het geval. De kleine werknemer zal zijn stoel hoger instellen
om goed ten opzichte van de tafel te zitten. Hierdoor komen
de voeten los van de grond, wat kan opgevangen worden met
een voetensteun. De grotere mensen echter zetten hun stoel
lager om niet steeds te moeten vooroverbuigen. Hierdoor echter
zal de afvlakking van de lage rug toenemen. De enige oplossing
is blokjes onder de poten te plaatsen zodat de tafel hoger
komt.
Bovenrand scherm maximaal op ooghoogte of lager
Voor een goede positie van de nek bevindt de bovenrand van
het beeldscherm zich best op ooghoogte of tot 10cm eronder.
De rustpositie van de ogen is 15° naar beneden gericht
en zo valt de bliklijn in het midden van het scherm. Beeldschermen
kunnen op een eenvoudige manier op een gepaste hoogte gebracht
worden door er iets onder te plaatsen. Bij de grote schermen
is dat tegenwoordig soms niet meer nodig. Wel een recent aandachtspunt
zijn laptops. Doordat het scherm vasthangt aan het klavier,
staat dit bijna altijd te laag. Daarom bestaan er laptosteunen
die in hoogte regelbaar zijn en een goede hoogte verzekeren.
Er zijn dan wel een apart toetsenbord en muis nodig. Zo kan
men ook van een reglementaire werkplek spreken omdat toetsenbord
en scherm los van elkaar moeten staan.
Een andere opvatting baseert zich op de vermoeidheid van de
ogen. Wanneer men recht voor zich uitkijkt zullen de ogen
reflexmatig focussen in de verte. Vermits het beeldscherm
nu in de weg staat, zullen de ogen steeds moeten scherpstellen.
Door het toetsenbord lager te plaatsen en 60° achterwaarts
gekanteld, zullen de ogen steeds neerwaarts kijken. Het blootgestelde
oogoppervlak neemt hierdoor af en er wordt een groter oogbeschermend
traanvolume afgescheiden. Deze positie is echter meer belastend
voor de nekspieren en verhoogt de kans op hinderlijke reflectie.
Scherm: kijkafstand op armlengte
Een algemene regel om een goede kijkafstand in te schatten
is dat het scherm zich op een armlengte van de beeldschermwerker
moet bevinden. De exacte kijkafstand is afhankelijk van de
grootte van het scherm en de lettergrootte.
| Grootte
scherm |
Kijkafstand |
Lettergrootte |
| 14 inch |
50 - 70 cm |
3 mm |
| 17 inch |
60 - 85 cm |
4 - 5 mm |
| 19 inch |
70 - 95 cm |
4 - 6 mm |
| 21 inch |
75 - 105 cm |
4,5 - 7 mm |
De
kijkafstand mag groter zijn, naarmate het scherm groter is.
Een te klein lettertype echter zal een voorovergebogen houding
uitlokken om de tekst goed te kunnen lezen. Het is daarom
raadzaam om tijdens het bewerken van een document in te zoomen
tot bijvoorbeeld 120%. Zo is een goede leesbaarheid verzekerd.
Men kan ook de lettergrootte standaard op 12pt te zetten in
plaats van 10pt. Websites hebben vaak moeilijk leesbare teksten
door kleine letters of slechte contrasten. Dit heeft de beeldschermwerker
natuurlijk niet zelf in de hand.
Toetsenbord:
15 cm van tafelrand
Tussen de rand van de tafel en het toetsenbord is best een
ruimte voorzien van 15 cm. Zo kunnen de voorarmen op de tafel
steunen. Met de opkomst van de flatscreens mag dit geen probleem
meer vormen. Met de vroegere computerscherm was de bureautafel
niet altijd diep genoeg. In deze gevallen zijn armsteunen
aan de bureaustoel onontbeerlijk om het gewicht van de armen
te ondersteunen. Zo is er minder spierwerk nodig waardoor
de schouders en nek ontlast worden. Het gewicht van de armen
is één tiende van het lichaamsgewicht, dat inwerkt
op de wervelkolom.
Documenthouder
Bij
het bepalen van de tafelhoogte werd er reeds vanuit gegaan
dat typen en papierwerk elkaar afwisselen. Soms worden beide
ook gecombineerd of moet er tekst overgetypt worden van papieren.
Veelal wordt het toetsenbord dan ver naar voor geschoven.
De papieren hebben dan juist genoeg plaats. Dit betekent echter
dat tijdens het lezen van de documenten de nek sterk gebogen
moet worden en tijdens het typen de armen ver naar voor worden
gestrekt. Een documenthouder kan hiervoor een oplossing bieden.
Met een opstelling tussen toetsenbord en scherm, moet het
hoofd veel minder gebogen worden om de tekst te kunnen lezen.
Het toetsenbord kan dichter bij de tafelrand blijven staan
zodat de armen ontspannen langs het lichaam hangen. Een voordeel
van deze opstelling dat men ook nog notities kan aanbrengen
op de papieren. Wanneer men enkel schrijfwerk verricht kan
het toetsenbord op de documenthouder geplaatst worden zodat
er genoeg werkruimte is. Een andere goede opstelling van de
documenthouder is vlak langs het scherm. Bij het overtypen
van de tekst zal het hoofd steeds rechtop gehouden kunnen
worden.
Haaks op venster en 2 meter afstand
Met
een bureauopstelling loodrecht op het venster zal het daglicht
zijwaarts invallen zodat reflecties of contrasten vermeden
worden. Wanneer het scherm naar het venster gekeerd staat,
zal het buitenlicht of de zon invallen op de scherm. Dit geeft
een hinderlijke reflectie en vaak passen de mensen hun houding
aan om de tekst toch te kunnen lezen. Andersom, met het aangezicht
naar het venster zal het verchil in helderheid tussen het
buitenlicht en de binnenruimte te groot zijn. Vooral op een
heldere zomderdag is dit het geval. De zon zal ook steeds
in de ogen schijnen. Wanneer geen andere opstelling mogelijk
is, is zonnewering noodzakelijk. Hetzelfde geldt wanneer het
scherm ook dicht bij het venster staat, op minder dan 2 meter.
Zelfs met een haakse opstelling zal de invloed van het daglicht
reëel zijn. Er dient dan ook een mogelijkheid te zijn
om dit af te schermen, indien nodig.
Kunstlicht
moet voldoende afgeschermd worden. Wanneer TL buizen parallel
met de computertafel hangen, plaatst men het scherm vlak onder
de verlichting. Met de lampenrijen loodrecht op de bureau
is een opstelling tussen de armaturen aangewezen.
PC
werkplek
- kantoorruimte
- bureaustoel
-
bureautafel
-
voetensteun
- beeldscherm
- toetsenbord
-
computermuis
- documenthouder
- verlichting
- laptopsteun
